Carpe DiEM? Frédéric Lordon sobre o Movemento Democracia en Europa

Non hai dúbida, un lipograma é un exercicio literario acrobático, é dicir, depende da letra sacrificada. Precisamente a habilidade que require o lipograma é escribir un texto sen a necesidade de escribir unha letra. Ocupou a talentos como Georges Perec para facer fronte á nai de todos os desafíos do lipograma en lingua francesa: escribir sen usar a letra "e". O seu libro de trescentas páxinas La disparition [A desparación] non contaba, naturalmente, cun só "e". (Para o lector que queira comprobar a envergadura do seu logro que probe a escribir unha simple frase sen unha letra). Fiel á tradición Oulipo, da que Perec formaba parte, poderiamos xeralizar o exercicio e asumir o reto de compoñer unha frase sen certas palabras ou grupo de palabras (un liposintagma?). Por exemplo, imos pedir a Yves Calvi (presentadora, xornalista) que escriba unha frase sen a palabra "reforma", ou a Laurent Joffrin (editor de Libération) que escriba unha sen a palabra "moderno",  ou a Christophe Barbier (editor de L´Express) que escriba unha sen "software" ("a esquerda ten que cambiar o seu software...), darémonos conta, neste repaso polo índice do desexo sen fin da mediocracia de que a Esquerda se volva Dereita; ao fin e ao cabo ninguén conmina á dereita a "mudar o seu software". O gran silencio que se ha facer a seguir na area pública daranos a medida do gran talento de Perec.  A linguaxe "Alter-europea" tamén se enfronta aos seus propios retos liposintagmáticos. Probemos a prohibirlles usar "retirada ao reducto nacional" e rápido pararán as súas rodas.

O repregue nacional: un imposible test liposintagmático para o Alter-europeísmo

Despois de conducirnos a través das referencias regramentarias ao noso "moi escuro pasado", Julien Bayou dos Verdes franceses advírtenos contra "refuxiármonos no cadro nacional, mesmo na esquerda". O seu título "Democratizar Europa para a victoriada esperanza" non fai máis que lembrarnos a Robert Hue (antigo líder do Partido Comunista) e o seu "A quenda de Europa" (ou a calquera proxeción interna en Power Point ou evento comunicativo). Advírtenos de que "a dinámica de repregarse en axendas puramente nacionais" podería "conducir á desconfianza entre europeos". Nunha liña moi similar, a vicepresidenta de Die Linke, Katja Kipping, declarou a súa "total oposicióná idea dun retorno aos estados nacionais". Isto sería un "paso atrás"; é dicir, unha retirada (nacional). De paso, poderiamos preguntar por como andan as relacións entre a vicepresidenta e o presidente Oskar Lafontaine, quen fixo chamamentos fortes a un retorno ao Sistema Monetario Europeo (SME) e, como consecuencia , segundo Kipping, a apuntar na direción equivocada. Menos sorprendente, neste sentido, son os comentarios de Yanis Varoufakis, quen repetiu moitas veces a súa hostilidade a calquera tipo de plan de saída do euro, rexeitando o que se fai pasar polo "terrile dilemaentre, por unha parte, que o noso sistema actual colapse na súa totalidade e,por outra parte, a forza do retorno á ideoloxía do estado-nación, como desexanos nacionalistas".

O máis rechamante destes extractos case perfectamente intercambiables non é tanto o feito de que encaixen no estereotipo, como a forte inercia dos seus automatismos e a súa radical impermeabilidade a calquera cousa que poida ser dita no debate sobre o euro -e que polo menos podería facer que se sentisen apelados a opoñerse ás obexccións que se lles fai. Pero parece que non vai haber nada diso -polo menos no núcleo duro de "a outra Europa" que agora se atopa no movmento de Varoufakis DiEM (Movemento Democracia en Europa, posto en marcha por Varoufakis en Berlín en febreiro).

Dito isto, non están rotas todas as pontes coa realidade externa do debate, e deberiamos recoñecer honestamente que tras o verán grego moitos dos que se mantiñan firmes na liña altereuropeísta cambiaron considerablemente. Non é que o debate rematase, ou que se producise unha converxencia total nos puntos de vista, pero polo menos pódese dicir que non desapareceron todos os requisitos mínimos para o debate. Porén, non se pode dicir o mesmo de DiEM, cuxa repetición automática das palabras "retirarse ao reducto nacional" fainos semellar, ás veces, coma un pato sen cabeza tentando correr en liña recta.

Algúns de nós tentamos dicir algo sobre isto. Por exemplo, remarcando a ineptitude absoluta do argumento "estado de sitio", que debuxa unha igualdade total entre a saír do euro e quedar fóra do resto do mundo. Están acaso fóra do mundo os 180 países coas súas propias moedas? Estaba a economía francesa antes de 2002 fóra do mundo? E a economía británica, hoxe fóra da eurozona e, se cadra, pronto fóra da UE? Está fóra do mundo?

Estamos aínda máis abraiados coa negativa, propia de mentes estreitas, a escoitar nada sobre as diferentes propostas para reconfigurar o internacionalismo, que están feitas precisamente para mostrar que hai moitas formas de abandonar o euro, incluído aquelas perfectamente conscientes do perigo da regresión nacionalista e que, sen dúbida, teñen tamén a meta de combatelo. Abofé que hai que ser un idiota -e pedimos desculpas por chegar a este tipo de hipóteses, pero apenas podemos contemplar outras- para continuar repetindo teimudamente as palabras "repregue nacional" cando explicamos que é dunha necesidade urxente desenvolver nexos de unión entre as forzas de esquerda europeas, pero sen agardar por unha (imposible) sincronización dos contextos nacionais, de modo que poidamos poñer a proba as forzas e as saídas. Seguramente hai que ser idiota para seguir laiándose do perigo nacionalista cada vez que sinalamos que a maior parte dos logros europeos (Airbus, Ariane, CERN) se fixeron perfectamente sen o euro, e que se a integración monetaria impón tantas dificultades nada prohibe concebir outras formas de integración europea a través doutros tipos de intercambio: o intercambio entre investigadores, artistas, estudante e turistas, mostrando uns aos outros as nosas literaturas e historias nacionais, producindo unha historia europea impulsando proxectos de tradución masivos etc. Nada prohibe tal concepción, excepto, por suposto, a obsesión economicista que mide a proximidade entre os pobos só en termos da circulación de capitais e mercadorías. Pero por que repetir todo isto? No último reducto da "outra Eurozona", DiEM, non se escoita nada nin se responde a nada, só se corre en liña recta, coma o pato.

Europa Democrática ou Europa Antiausteridade?

Sen dúbida hai múltiples reservas ante calquera Plan B -significando, isto, un plan posto nun papel cuxo ánimo real por tras del aínda é incerto, pero cuxas intencións e crenzas internacionalistas dificilmente se poden poñer en dúbida. Pero pouco importa. Para este plan, como para todos os demais, existe unha mesma pexa: o "refuxio nacional". Porén, deberiamos preocuparnos se o internacionalismo-contra-o-retiro-nacional conduce a un falso comezo se o único criterio no que se basea é o dunha Eurozona autenticamente democratizada. Por unha serie de razóns, que xa elaboramos sobradamente noutro lugar (ver, entre outros, "Os puntos cegos dos que pensanque "outra zona euro é posible" ou a intervención no encontrointernacional do Plan B) non haberá Eurozona democrática, non desde logo no seu perímetro actual. Xa que a democratización do euro é un proxecto abocado á derrota, canto máis haxa unha posibilidade de que teña éxito, máis probabilidades haberá de partir a Eurozona. E, polo tanto, canto máis exiba unha dinámica exitosa, máis probablemente acabará... nun fracaso.

Quereriamos tamén -coma un argumento a fortiori- formular dúas preguntas sinxelas a Yanis Varoufakis:

1) Non foi el unha das persoas que viu inmediatamente que a independencia do Banco Central Europeo supuña unha anomalía demcorática xa en 1992, cando a sinatura do Tratado de Maastricht (unha anomalía que non será resolta simplemente publicando as minutas do BCE ou ofrecendo algún outro truco de "trasnsparencia")?

2) Afirma realmente, sen pestanexar, que os alemáns estarán dispostos a aceptar a independencia do BCE no curto prazo? Entón, xorde a pregunta subsecuente de por que milagre -nestas condicións- podería a zona euro de 19 estados volverse totalmente democrática?

Pero Varoufakis acostumouse tanto a moverse nunha rede de contradicións que comezamos a preguntarnos polo verdadeiro propósito do seu movemento DiEM. O que hai, de feito, son dúas "outra Europa é posible" que adoito coliden unha coa outra ou que se fan pasar unha pola outra: a Europa anti-austeridade e a Europa democrática. Se cadra, unha forza política europea podería constituírse para conseguir, caso a caso, algunha acomodación ou renegociación da débeda (por exemplo para Grecia) e despois facer moito ruído sobre como isto demostraría que Europa pode escapar da inevitabilidade da austeridade. E certamente estariamos mellor así do que estamos agora. Pero temos que saber que é o que queremos, e saber que unha Europa democrática non consiste nun pouco menos de débeda e que algunha concesión no déficit primario (pero non o fagades outra vez!) non reempraza o dereito a deliberar sobre todas as cousas -a definición máis robusta de democracia (e, de paso, de soberanía).

Nestas condicións, debemos dicir sen equivocación que calquera ambición por unha "Europa Democrática" que quede curta neste aspecto -p de deliberar sobre todo- é, por natureza, unha farsa. A xente adoito invoca a lóxica do acordo, como por exemplo aceptando o banco central independente, co fin de manter a Alemaña do noso lado -"porque non se pode ter todo"- ou a aceptación dun Tratado "relaxado" de Estabilidade, ou calquera outra cousa -non é este o destino real ao que quere chegar DiEM? É este o tipo de intercambio predecible que reduce de xeito drástico o prezo dos principios, no que habitualmente se enrola a xente usando palabras belas, antes de ceder en todo no fragor da loita. Pero o principio democrático non se pode moderar. Ou todo o que ten que ver co destino colectivo do corpo político, incluídos todos os aspectos do orzamento e da política monetaria se pon en discusión, ou non temos democracia. Pero non é posible enxergar un grupo de países que estean de acordo nesta cuestión de principio, e que entendan formalemtne a súa soberanía colectiva do mesmo xeito que as súas soberanías individuais, é dicir, sen límites? Despois de todo, é posible. Pero o certo é que isto non significa que estes países sexan os 19 da eurozona actual, e particularmente Alemaña. E, aínda máis, non significa que o euro actual habería sobrevir a unha reconfiguración como esa -especialmente sen Alemaña.

A estratexia da desobediencia como proba experimental

A sección do alter-europeísmo que mantivo a súa cabeza pegada ao pescozo -e que aínda a ten- parece consciente de que hai moitas probabilidades de que un test de forza, por exemplo, na forma da desobediencia aberta que propugna (en lugar de avogar secamente pola saída unilateral do euro) terminará en ruptura. Polo menos, agora acepta a posibilidade de ruptura -e este é un progreso considerable. Ten a condición previa de provocar a ebullición e ver que ocorre, en lugar de simplemente perchar de golpe a porta de inmediato -e podemos concederllo. Pola miña parte, nunca o descartei. Pero dado o estado do debate neste momento, era necesario obter audiencia mesmo para a propia posibilidade do exit. Aceptouse a idea dunha estratexia da tensión. E, máis importante, xa podemos dicir como terminará a historia. Romperá. Romperá porque Alemaña non quere o euro democrático e non o vai querer en tempos próximos. É máis, desde o punto de vista alemán non hai déficit democrático na constitución da moeda que leva a súa impronta. Non teñen todas as sociedades os seus principios -as cousas que consideran fóra de discusión- por riba de todas as cousas abertas á discusión? Alemaña os ten: e os seus máis altos principios son monetarios. É así, e ninguén pode acusalos por iso. Se ten que facerse algún reproche ten que ser feito a aqueles que sempre rexeitaron esta análise, os que pensan que as relacións obxectivas de compatibilidade, ou de incompatiblidade, poderían resolverse simplemente por querer que así sexa. Os que nunca mediron ben os riscos existentes en ir máis alá do posible ao manter xuntas todas estas heteroxéneas complexidades. En particular, cando xa houbo moito desacordo na evaluación da organización democrática ou antidemocrática da moéda única: mentres que para uns é terriblemente problemático, para outros non o é en absoluto. Entón, é así como vai o DiEM tratar de "democratizar o euro": rexeitando cegamente todo pensamento e substituíndoo por entusiasmo e voluntarismo?

Pero coñecermos o final da historia non nos libra dunha sorte de deber de pasar por todas as súas etapas. Significa, simplemente, que evitaremos ser collidos por sorpresa no momento (anticipado) en que as cousas comecen a poñerse feas. Neste sentido, podería propoñer unha especie de xogo de azar, aínda que sexa clarividente, sen grande esperanza. Algo que depende dun milagre: se existe a posibilidade, aínda que sexa extremadamente pequena, de que Alemaña se aveña a unha conversión sen precedentes tras chegar ao punto no que teña que escoller entre Europa e ela mesma, entón teremos que usar esa oportunidade. Gustaríanos facelo co fin de estarmos seguros da realidade da nosa posición, e non deixala á conxectura -e podemos coincidir neste tipo de experimento, para ter a conciencia tranquila, malia estarmos tan seguros de que esa tentiva colapsará rapidamente.

Este "deber" tamén inclúe a lóxica máis política de dirimir publicamente en que recae a responsabilidade. Posto que a cuestión da democracia rexe para todos e todo o mundo debería responder: se a democracia é a prerrogativa da soberanía a discutir e decidilo todo, como pode a Eurozona xustificar a anormalidade de facerse con cuestión tan importantes como a política orzamental, o status do banco central, a natureza das súas misións, a direción da súa política monetaria etc, fóra do control democrático? Entón poderiamos ver quen nos respondería. É dicir, poderíamos ver quen é realmente un demócrata e quen non o é. Ese sería o verdadeiro momento onde aqueles sen límites mentais sobre o perímetro da democracia verían como completamente lexítimo non querer pertencer ao mesmo club que aqueles que teñen ditos límites. E de feito é o resultado que podemos agardar, porque habería oposición intransixente a descontitucionalizar as cuestións de política económica. Así que os verdadeiros demócratas -de novo atribuídos co dereito pleno a vivir baixo unha contitución democrática na súa totalidade, e moito despois de seren advertidos dese resultado- poderían sinalar aos demócratas falsos, rachar con eles, e tomar o seu destino de novo nas súas mans. O euro estaría morto, pero gustaríanos saber de quen foi a culpa.

Porén, DiEM non quere ver nada disto. E polo tanto fracasará. Fracasará por agardar milagres que non poden reemprazar a análise das complexidades e tendencias reais -que neste caso consisten nunha análise de por que o milagre é imposible. DiEM fracasará, e faranos perder dez anos, o prazo que se deu a si mesma para reelaborar os tratados "democraticamente". Diem perdidi (outro día perdido)? Se só fora iso! Será decennium perdidi. E como sempre sucede con estas cousas o tempo perdido pérdese a custa da poboación. De feito, é desesperanzador ver que un exministro de finanzas grego pode abrazar tan alegremente perspectivas grandiosas  para a historia a longo prazo, cando o seu propio pobo, levado ata o extremo, e cuxa exasperación ten que coñecer- non pode aguantar moito máis.

Pero supoñendo que, entrementres, esta pequena neglixencia non abriu camiño a unha alternativa monstruosa, DiEM non só fracasou. Aparte da súa promesa insostible, produciríase algo: o seu propio movemento. Certamente, o movemento fracasará -en calquera caso, esa é a nosa conxectura. Pero despois da súa derrota, o movemento en si manterase. Un movemento europeo. Pero o que pense que mesmo con esa pouca consistencia, que o internacionalismo real consiste na vinculación o máis cercana posible entre os pobos europeos -alén dos vínculos económicos, monetarios e financeiros- non pode máis que celebrar con alegría a idea dun movemento político transversal europeo. Non importa cal sexa o seu destino, é en si mesmo unha cousa boa. Así, DiEM fracasará, pero non só para nada.

Posdata: o desexo colectivo de bifurcación

Deixando a un lado as ilusións de DiEM, podería ser que a paisaxe da cuestión do euro na esquerda estea agora clarificada. Pero, que sucede coas poboacións? Cando todo o demais escapa, a mediocracia aínda ten o camiño das enquisas enganosas. Adoptouse esta solución durante o verán grego de 2015 -"a poboación non quere X" e as enquisas demostrárono. Porén, as enquisas demostraron pouco máis que a súa ineptitude, facendo unha pregunta a persoas que non teñen os medios mínimos para reflectir sobre ela, sexa individual ou colectivamente. Máis en particular, que nin tiveran o tempo para facelo. Como sabemos, en xaneiro de 2005, as enquisas dixeron que a Constitución europea pasaría facilmente -e por desgraza para eles, cinco meses máis tarde, despois dun debate real... E se unha enquisa non ten sentido antes (e non despois) de que un colectivo debata, temos que dicir que en Grecia nunca houbo un debate sobre a saída do euro. En primeiro lugar, porque Tispras non o quería, a calquera custe, e despois porque a minoría da Plataforma de Esquerdas, que estaba disposta a telo, viuse obrigada á solidariedade co goberno, e polo tanto ao silencio, ata o 13 de xullo de 2015. E cando ninguén propón ao país que debe tener lugar un auténtico debate, o que queda é... o ruído de fondo das enquisas. Sen lugar a dúbidas, nun país como Francia, onde a situación é infinitamente menos crítica que en Grecia, as chamadas a comezar o debate son aínda máis débiles. Malia que os efectos das restriccións europeas son moi reais, non tomaron o caracter tremendamente espectacular que tomaron en Grecia ou en Portugal, e nesas condicións a cuestión do euro permanece como unha abstracción, con pouco poder para enganchar. Pero será un traballo político reenganchar, é dicir, construír sobre estes problemas, o que neste caso implica poñer sobre aviso á xente as distantes e porén moi activas abstraccións da moeda europea.

En realidade, como ben sabemos, o principal obstáculo para unha proposta política para a saída do euro é de natureza diferente: o medo. E máis precisamente, o medo ao descoñecido. Esta é a asimetría que sempre serviu para manter o estado actual de cousas, coa xente preferindo un desastre coñecido que unha esperanza descoñecida, e unha servitude á que están acostumados que unha liberación arriscada. A "catástrofe", velaí o destino prometido sistematicamente aos que se atrevan.

En DiEm hai tanta tendencia a invocar a apocalipse como en calquera outro lugar. "O cataclismo que suporía a saída do euro", como profetizaba o economista Julien Bayou. No primeiro ano da crise, os gregos foron alertados do "desastre" que lles agardaba se algunha vez tiñan a idea na cabeza de saíren. Pero como podemos chamar á situación á que foron abocados polas regras europeas, se non como.... un desastre? Un descenso do 25% do PIB, o 25% de paro, o 50% nos menores de 25 anos, unha situación da saúde en forte empeoramento, pobreza, suicidios etc. Non é isto, acaso, o modelo mesmo do desastre?

A gran forza da orde establecida é que permite aos desastres levárense a cabo dentro das regras e seguindo as convencións. Na realidade, mesmo o peor dos desastres nunca será definido coma "un desastre", xa que este termo está reservado para calquera experiencia alternativa e á primeira dificultade que esta encare. A orde establecida pode ter fracasado durante décadas, pero aínda así, calquera política que a rompa ten que trunfar ao principio, ou será xulgada como un "desastre". E, por suposto, isto sucede baixo a mirada distorsionante dos media, os certificadores asimétricos de "desastres".

Ben, si, todas as tentativas de transformación política en xeral, e o proxecto da saída do euro en particular, teñen que lidar coas suas consecuencias e, antes que nada, co medo; coa preferencia polo desastre coñecido. O corpo político ten que ser levado a un punto de crise intolerable antes de que abandone os seus vellos hábitos e tome camiños non coñecidos. Este punto de crise intolerable é o punto no que mesmo a asimetría se anula; o punto no que o coñecido é tan odiado que mesmo se prefire o decoñecido. Ninguén sabe onde se atopa ese punto; sen dúbida está moi distante, vendo que o pobo grego aínda non chegou a ese punto. Porén, non só os factores externos están reducindo a distancia entre nós e ese punto. O traballo político tamén ten o efecto de mover ese punto, facendo á xente ver a anormalidade do que a ideoloxía dominante toma por normalidade, o carácter desastroso do que se ten por habitual, e a continxencia do que se ten por natural. E, sobre todo, a posibilidade do que se ten por imposible.

Ademais, a mentira da "imposibilidade" nunca está tan finamente exposta como cando a orde establecida se sitúa nunha posición que, de súpeto, revoca as súas propias crenzas sobre o factible e o non factible para salvarse a si mesma do colapso. Así, no outono de 2008 vimos un sennúmero de medidas adoptadas que só uns poucos meses antes serían declaradas delirantes; medidas especiais para os bancos centrais, as masivas nacionalizacións rápidas, a amnesia repentina sobre a lexislación europea a respecto das axudas estatais etc. Pero se todo pode ser ollado de novo cando o sistema ten que salvarse a si mesmo, por que non pode selo cando o que necesitamos é dicirlle adeus?

Fonte: http://www.versobooks.com/blogs/2560-carpe-diem-frederic-lordon-on-the-democracy-in-europe-movement

Grecia, Europa e os Estados Unidos. James K. Galbraith

James K. Galbraith, o economista norteamericano, fillo de John Kenneth Galbraith, foi un dos maiores apoios de Yannis Varoufakis e da súa estratexia negociadora coa Troika. Partidario, como o ex-ministro grego, de non formular a ruptura do euro e de explorar a vía da reforma da Eurozona, neste artigo -escrito para o público estadounidense- solicita o apoio daquel país aos Estados que, no futuro, opten pola saída do euro como forma de supervivencia ante unha UE que, nas súas palabras, hoxe sería "reaccionaria, mesquiña e perversa" e ante a emerxencia de proxectos políticos "desagradables, racistas e xenófobos."

*  *  *  *  *

A brutalidade obtusa da posición europea a respecto de Grecia quedou clara a semana do 6 de xullo, cando os líderes europeos rexeitaron o documento de rendición que Grecia lles presentara e esixiron unha capitulación incondicional. O novo diktat –formalmente aceptado por Grecia o 15 de xullo- esixe o establecemento dun fondo de privatización destinado a reunir “activos bos” por valor de 50 mil millóns de euros (que, por certo, non existen); tamén require desfacer toda a lexislación financeira adoptada polo Parlamento grego desde o pasado mes de xaneiro, cando Syriza obtivo a maioría; e esixe o regreso da Troika (é dicir, a Comisión Europea, o Banco Central Europeo e o Fondo Monetario Internacional) a Atenas.

A partir de agora o goberno grego terá que someter a estas intitucións os seus proxectos lexislativos “relevantes” e obter a súa aprobación antes de adoptalas –mesmo antes de facelas públicas. En resumo, Grecia agora xa non é un estado independente.

Fixéronse comparacións entre o destino deste país e o Tratado de Versalles que, a raíz da Primeira guerra mundial, faría que Europa tomase o camino que conducía ao nazismo. Pero a invasión de Checoslovaquia polas tropas soviéticas en 1968 que puxo fin ao experimento de independencia política dun pequeno e valente país ofrece unha analoxía aínda mellor. Esmagando a Checoslovaquia tamén se esmagou a reputación da Unión Soviética, arruinando definitivamente as ilusións que aínda albergaban polo comunismo moitos observadores. Esta invasión, preparou o terreo para o colapso final do comunismo, primeiro dos partidos de Europa occidental e despois na mesma URSS.

A vitoria electoral de Syriza de hai seis meses contiña a esperanza de abrir un amplo debate sobre o fracaso das políticas de austeridade que convidase a todo o continente a buscar as mellores solucións. Pero cando resultou evidente que isto non contaría co apoio de España, Portugal e Irlanda, que apenas podía contar coa simpatía formal de Italia e Francia e que contaría coa hostilidade implacable de Alemaña e dos países do norte e do leste de Europa, as vías aquel partido estreitáronse.

Syriza tentou entón crear un espazo para aplicar o cambio político en Grecia, soamente en Grecia. Non se considerou a saída do euro por parte do goberno e tampouco xogar de farol. Syriza só contaba con apelar á razón, apelar á opinión pública mundial e pedir axuda do exterior. Estas chamadas foron lanzadas polos gregos con vigor e paixón durante cinco meses.

Ao facelo, o goberno puxo sobre os ombreiros de Europa unha sorte de carga moral. E tamén outro fardo pesado: un desafío baseado na visión dun "crecemento sostible” e de “inclusión social”, tal como foran gravados con mármore en cada tratado europeo, desde o de Roma ao de Maastricht –un reto que encarna a alma do proxecto europeo, se é que aínda se pode falar de alma aquí. Ninguén no goberno grego se fixo ilusións sobre a capacidade do país para afrontar ese reto, todos os seus membros eran conscientes de que Grecia chegaría á fin de xuño enfeblecida, rota e indefensa. Pero, á luz da marxe de manobra tan estreita, tanto a causa dos compromisos electorais de Syriza como do compromiso da poboación con Europa, o goberno grego non tiña ningunha outra carta para xogar.

Fronte a actitude de facer pesar sobre eles unha especie de carga moral, os acreedores responderon mostrando sorpresa, irritación, exasperación, obstinación e, en definitiva, furor. En ningún momento a lóxica da argumentación grega sobre o evidente fracaso, ao longo dos últimos cinco anos, das políticas de austeridade para acadar os niveis de crecemento anunciados fixo mella. A Europa non lle preocupaba Grecia.

Despois de dimitir do seu cargo de ministro de Finanzas, Yannis Varoufakis describiu o proceso de negociación dicindo: 

A ausencia total de escrúpulos democráticos mostrada polos autoproclamados defensores da democracia europea. A compresión bastante clara, pola outra banda, de que estamos, en termos de análise da situación, no mesmo nivel… [E porén] tes as esa xente estremadamente poderosa ante os ollos e dinche: “o que dis é certo, pero de todos os xeitos ímosvos esmagar”. 

Aos “líderes” europeos preocúpalles o poder. Posicónanse en base aos seus parlamentos e teñen na cabeza a política interior dos seus respectivos países.

Hai en Europa do leste un bloque de países, encabezados por Finlandia, cuxa sensibilidade política está moi á dereita e que formularon unha liña moi dura con Grecia. Hai un grupo de “prisioneiros-modelo”, España, Irlanda e Portugal –países que enfrontan nas súas fronteiras a movementos como Podemos e o Sinn Fein- que non poden admitir o fracaso da austeridade. Hai unha parella branda, Francia e Italia, que trata de neutralizar as ameazas que encarna Marine Le Pen e Beppe Grillo.

E despois está Alemaña que, agora está claro, non pode aceptar unha reducción da débeda na zona euro porque isto permitiría que países que afrontasen dificultades similares fixesen solicitudes similares. O maior acreedor de Europa enfrontaríase entón a unha cancelación de débedas masiva e os alemán daríanse de conta con estupefacción de que as débedas acumuladas para financiar as súas exportacións durante os últimos quince anos nunca serán reembolsadas.

Syriza non é un fenómeno do azar específicamente grego. A súa vitoria electoral foi a consecuencia directa do fracaso político de Europa. Unha coalición integrada por ex-comunistas, sindicalistas, ecoloxistas e profesores univeristarios non chega ao poder en ningures sen non se dan circunstancias desesperadas. O feito de aparecer Syriza, eclipsando aos nazis de Alba Dourada, é case que un milagre democrático. A destrución de Syriza conducirá, en todo o continente, á revisión do “proxecto europeo”. Unha Europa progresista –a Europa do crecemento sostible e da cohesión social- sería unha cousa. A Europa bloqueada, en punto morto, reaccionaria, mesquiña e perversa, que observamos na acutalidade é outra moi distinta. Esta non pode e non debe durar moito tempo.

Que será de Europa? É evidente as esperanzas da esquerda pro-europea e reformista remataron. Os partidos que encarnan un futuro diferente son os partidos anti-europeos, incluíndo UKIP, a Fronte Nacional francesa e a Alba Dourada en Grecia. Trátase de movementos extremadamente desagradables, racistas e xenófobos –Alba Dourada xa propuxo o establecemento en Grecia de campos de concentración para inimigrantes.  O único contrapeso, agora, son as forzas progresistas e democráticas que se reagrupen baixo a bandeira dun restablecemento da democracia a nivel nacional. Isto significa que a esquerda europea, a partir de agora, tamén se volverá contra o euro.

Mentres isto sucede, os Estados Unidos deberían, nestas condicións, continuar sostendo o euro aliñándonos con políticas fracasadas e coa represión das protestas populares? Ou deberíamos facer saber que somos indiferentes á presenza de calquera país dentro ou fóra da unión monetaria? Certamente, a última semella a opción máis sensata. Despois de todo, Polonia, a República Checa, Croacia e Romanía (por non mencionar Dinamarca e Suecia e outros lugares como o Reino Unido) están fóra da unión monetaria e probablemente permanecerán alí –e ninguén pensa que eses países fracasarán ou de que torcerán por Putin.

Entón, por que, nestas circunstancias, o euro –un soño que hoxe esvaece claramente- debería ser apoiado? Por que a saída non podería ser unha opción? O apoio técnico, financeiro e moral a países democráticos aliados que opten por saír podería contribuír, nas condicións actuais, a estabilizar un estado de ánimo perigoso e potencialmente destrutivo.

http://harpers.org/blog/2015/07/greece-europe-and-the-united-states/

Anschluss. A anexión. Vladimiro Giacché [extractos]

Veñen a conto os extractos de Anschluss. A anexión. A unificación de Alemaña e o futuro de Europa, Vladimiro Giacché (2013) que publico a seguir, despois de ler a Yannis Varoufakis, o ex ministro de finanzas grego, citando á Treunhandanstalt -a axencia creada na Alemaña do leste para privatizar os activos públicos da antiga RDA- nos seus comentarios ao acordo do Eurogrupo asinado por Tsipras, concretamente na parte en que se esixe ao goberno grego a aceptación dun organismo xestionado pola troika para privatizar bens públicos do estado grego co fin de conseguir diñeiro para pagar a débeda.

*  *  *  *  *

Da unidade monetaria alemá á unidade monetaria europea 

A configuración actual do capitalismo europeo e o equilibrio de poder no seu interior é simplemente impensable sen a anexión da RDA. Por varias razóns.
A primeira é que grazas á incorporación da antiga RDA, Alemaña recuperou a centralidade xeopolítica (e xeoeconómica) no continente europeo que perdera en 1945 co resultado catastrófico da guerra de Hitler. E esta reconquista alterou o equilibrio en Europa.
A segunda razón é o vínculo entre a unidade alemá e a Unión Europea. É unha relación complexa e nalgúns aspectos contraditoria.
De feito, por unha banda a unidade alemá foi un acelerador formidable do proceso de integración europea. O 4 de outubro de 1990, non pasaran siquera 24 horas desde a proclamación solemne da unidade alemá, e xa o asesor do presidente francés Mitterrand, Jacques Attali, anotou no seu diario a decisión do presidente de “diluír” Alemaña na Unión Europea. O prezo que pagaría Alemaña pola súa unidade sería a integración europea, na que sería posible aproveitarse de Alemaña. A mesma moeda única europea concibiuse coma un anaco dese deseño.

Por outra banda, a unidade alemá e as súas consecuencias ralentizaron a integración europea e, en particular, a unión monetaria. De feito, foron as altas taxas de xuro impostas a Europa por Alemaña (co fin de atraer máis capital e financiar a unificación) as que causarán, en 1992, a brusca saída da lira (e da libra esterlina inglesa) do sistema monetario europeo.
A operación euro finalmente chegou a porto pero cos efectos contrarios aos agardados polo goberno francés: o Banco Central Europeo converteuse nunha especie de Bundesbank continental e a ortodoxia neoliberal (e mercantilista) alemá impúxose en toda Europa. Co euro, Alemaña foi capaz de tomar vantaxe da rixidez dos tipos de cambio, o que impediu aos países menos competitivos recuperar a competitividade a través da devaluación das súas moedas.
Con isto, chegamos ao que probablemente é o motivo actual de maior interese dese acontecemento que foi a unificación alemá: a forza do vínculo monetario e a súa potencia fundante do punto de vista da unión política. Alemaña, politicamente unida nace o día que logra a unión monetaria. O verdadeiro tratado de unificación de Alemaña é o que entrou en vigor o 1 de xullo de 1990 coa unión monetaria, o segundo tratado, aquel que deu lugar á unión política, o 3 de outubro dese ano, é simplemente consecuencia de aquel; e non por casualidade ambos estiveron tan próximos no tempo. Non é certo, logo, que a unión monetaria sexa unha unión débil. A cotío escoitamos que “En Europa só hai euro, carece de unión política”, pero, en realidade, o contrario é o certo. 

O euro e os desequilibrios en Europa 

A unión monetaria é, entre outras cousas, un vínculo que modifica o equilibrio de poder dentro da súa zona monetaria. A literatura apoloxética da moeda única indica, ademáis dos efectos agardados da moeda común, un reequilibrio entre os distintos territorios. Como vimos, non sucedeu así na Italia post-unidade e na Alemaña unida. E tampouco sucederá na Europa do euro. O que presenciamos nos últimos anos en Europa é moi significativo. Porque non só nega calquera suposta tendencia a equilibrar a zona monetaria senón que se observan, en diversos países europeos, inquietantes características comúns ás da economía da Alemaña do leste tras a introdución do marco. Neste caso, a dinámica acentuouse polo cambio irracional, o que exacerbou as características negativas da zona afectada. Pero se enumeramos os diferentes fenómenos que afectaron a eses países nos últimos anos da crise da eurozona, dámonos de conta de que son semellantes, aínda que dun xeito menos paroxístico: caída do produto interior bruto, desindustrialización, elevado desemprego, déficit comercial, crecemento da débeda pública, emigración.

En comparación coa antiga Alemaña do leste só falta un elemento: as transferencias desde o estranxeiro para equilibrar o desequilibrio da balanza exterior. É probable que continúen faltando, polo menos se se entende no sentido da axuda financeira directa de Alemaña aos outros estados. E, en efecto, como se observou, as transferencias realizadas a Alemaña do leste “non son a menor das explicacións da forte resistencia dos alemán a mostrar hoxe máis solidariedade cara aos países da zona euro que están en crise”, sobre todo porque o seu peso se percibe como maior do que realmente é.
É interesante apuntar como, antes da crise, as transferencias eran algo habitual en forma de préstamos concedidos polos bancos alemán (e franceses) aos países hoxe en crise. E foi precisamente este tipo de transferencias as que facían tolerable o déficit comercial destes países. De feito, con estes préstamos os bancos de Alemaña e Francia financiaban a compra de bens alemán e franceses en países como Grecia (sen excluír, como sabemos, custosos armamentos). Pero entre o 2008 e o 2009 a banca de Aleamaña e Francia, severamente golpeada pola primeira onda da crise (a etapa americana que culminou co colapso de Lehman Brothers), comezou a reducir a súa exposición á periferia da zona euro, o cal descubriu –e empeorou- a situación de desequilibrio no seu interior. En canto a Alemaña, os préstamos bancarios a países “periféricos” de Europa reducíronse á metade, desde un máximo de 600 mil millóns de euros en 2008 a 300 mil millóns a finais de 2012.

Pero a decadencia desas transferencias non creou os desequilibrios, só os fixo evidentes. Quen creou, polo tanto, os desequilibrios en Europa? A resposta é que eses desequilibrios eran en parte preexistentes á unión monetaria e en parte foron agravados pola propia unión monetaria que eliminou un elemento de flexibilidade e de adaptación importante para as economías máis débiles da eurozona. Neste caso, faltaba o elemento de sobrevaloración anormal da moeda máis débil existente na Alemaña do leste, porén a unión monetaria representou unha apreciación relativa para os países que tiñan moedas máis débiles (como Italia coa lira) e unha devaluación para os países que tiñan as moedas máis fortes (como o caos de Alemaña cunha devaluación de arredor do 20%). Os negociadores italianos recordan agora con que furia tentou manter o valor da lira o máis alto posible o, por entón, presidente do Bundesbank Tietmeyer (ex negociador da unión monetaria alemá). En todo caso, en relación ao euro, o elemento clave non é o tipo de cambio que levou á moeda única, senón a propia creación da moeda única.
Aínda máis, en relación coas cifras dramáticas da economía na antiga RDA nos anos inmediatamente posteriores á unificación, citouse que estes eran os resultados lóxicos da “anexión sen preparar dunha zona con baixa produtividade económica por un territorio moi desenvolvido”. A evolución da crise europea, neste último ano, obríganos a preguntarnos se a unión monetaria europea non replicou o mesmo mecanismo, cos mesmos resultados a unha escala moito maior (continental), aínda que en proporcións menos estremas. A resposta, por desgraza, é afirmativa. Isto é unha refutación dos que viron a unión monetaria, precisamente, como a ferramenta para corrixir os desequilibrios. Polo contrario, despois de case que 15 anos do inicio do experimento, os datos son irrefutables. (…) 

"Modelo Alemaña” para Europa? 

É neste contexto que debe ser xulgada a actitude do stablishment alemán nos últimos anos. O xuízo debe ser severo. Pero debe, antes diso, mover a unha constatación: o modelo adoptado na Europa de hoxe non é diferente ao adoptado hai 20 anos coa Alemaña do Leste. En 1990, Kohl e Schäuble esixiron a Alemaña do Leste a transferencia unilateral de soberanía política e a transferencia do seu patrimonio público á Treuhandanstalt como prenda para recibir o regalo do “marco”; hoxe, Merkel e Schäuble pídenlles aos países europeos en crise o mesmo. En primeiro lugar, esixe a cesión cada vez máis estrita de dereitos sobre os orzamentos públicos, pero non falan de confiar ao BCE a supervisión dos bancos –o que permitiría ás autoridades europeas meter o nariz no opaco sector bancario alemán-; de feito, é Schäuble en persoa quen pide (con éxito) limitar o número de bancos supervisados a nivel europeo e para reducir a velocidade de todo o proceso. En segundo lugar, como vimos, mesmo pretenden a transferencia de activos públicos dos países en crise a terceiras instancias, non suxeitas ao control dos parlamentos, coma o Treuhand (a institución que privatizou toda a economía de Alemaña do Leste) e dotados de poder para privatizar a propiedade pública como garantía dos préstamos recibidos.

O xogo é sempre o mesmo. E tamén o estilo, “a tendencia á totalidade”, que un Honecker no cárcere discerniu como a característica constante dos expoñentes do capital alemán -ou, se se prefire, do stablishment dese país- que, como xa vimos, volver a campar nos últimos meses. Ademais do uso, preto do cinismo, das relación de forza, rexeitando calquera acordo aceptable, a convicción total na absoluta superioridade do punto de vista e, en especial, a feroz defensa dos intereses dos seus bancos e das súas grandes empresas. Esta é a actitude de quen pode gañar moitas batallas pero remata perdendo a guerra. Gañar ao grande é moito máis difícil que simplemente gañar.

http://temi.repubblica.it/micromega-online/il-sud-europa-fara-la-fine-della-ddr/?printpage=undefined

A debacle grega. Perry Anderson

A crise grega provocou unha mestura de indignación e predicible autosatisfacción en Europa, tanto lamentando a dureza da solución imposta a Atenas como celebrando a retención no último minuto de Grecia dentro da familia europea, ou ambas a un tempo. Cada unha delas tan inútil como a outra. Unha análise realista non ten espazo para ningunha das dúas.

Que Alemaña é unha vez máis o poder hexemónico no continente non é algo novidoso en 2015: está claro desde polo menos os últimos 20 anos. Nin tampouco a reducción de Francia á súa serva -nunha relación non moi diferente á de Gran Bretaña cos EEUU- é unha novidade política: desde de Gaulle, os reflexos da clase política francesa déronlle a volta a aqueles da década dos corenta, non só na adaptación, senón tamén na admiración polo poder superior do momento, primeiro Washington e despois Berlín.

Sorprende menos aínda o resultado até agora da unión monetaria. Desde o principio, os beneficios económicos da integración europea –dadas por sentadas as opinións ben pensantes en todos os ámbitos- eran moi modestos.

En 2008, a estimación máis prudente, de dous economistas favorables á integración, Barry Eichengreen e Andrea Boltho, chegaron á conclusión de que pode ter aumentado o PIB do Mercado Común nun 3-4% desde finais dos anos cincuenta até mediados dos anos setenta; que o impacto do Sistema Monetario Europeo foi inoperante; que a Acta Única Euroea puido engadir outro 1% ; e que a unión monetaria apenas tiña ningún efecto discernible nin na taxa de crecemento nin no nivel de produción.

Isto foi antes de que a crise financeira global batese en Europa. Desde entón, notoriamente, a camisa de forza da moeda única foi tan desastrosa para o mediterráneo sur da Unión Europea, como vantaxosa para Alemaña, onde a presión salarial –que enmascara un moi baixo crecemento da produtividade- deu á industria alemá un látego de man competitivo en toda a UE. En canto ás taxas de crecemento, unha ollada aos resultados económicos de Gran Bretaña ou Suecia desde Maastricht é suficiente para mostrar o baleira que é a afirmación de que o euro foi unha bendición especial para calquera país que non sexa o seu principal arquitecto.

Esta é a realidade da “familia europea”, tal e como a construíu a unión monetaria e o Pacto de Estabilidade. A súa ideoloxía non se ve afectada. No discurso oficial e intelectual, a UE asegura a paz e a prosperidade do continente, desterra a fantasma do conflito entre nacións, defende os valores da democracia e os dereitos humanos, así como os principios do libre mercado temperado, no que se basea calquera outra liberdade en última instancia. As súas regras, aínda que firmes, son flexibles; as súa motivacións unen solidariedade e eficiencia.

Para a sensibilidade formada por esta ideoloxía –compartida por toda a clase política europea e a inmensa mayoría dos comentaristas e xornalistas- os sufrimentos de Grecia foron difíciles de observar. Pero ao final o sentido común prevaleceu, acadouse un compromiso e todos deben compartir a esperanza de que non se fixo un dano irreparable á UE.

Desde a vitoria electoral de Syriza en xaneiro o curso da crise en Grecia tamén foi predicible, se ben cun xiro final que non puido ser previsto. As orixes da crise descansan nunha combinación da fraude perpetrada polo PASOK baixo Kontastinos Simitis na cualificación para a entrada na zona euro, e o impacto da crise mundial de 2008 sobre a débil, cargada de débeda e non competitiva economía grega.

Desde 2010, sucesivos paquetes de austeridade –en tempos chamados “plans de estabilización”-  foron inflinxidos a Grecia, dictados por Alemaña e Francia, cuxos bancos estaban nun maior risco ante un default grego, pero implementados pola Troika da Comisión Europea, o Banco Central Europeo e o Fondo Monetario Internacional supervisando o asunto.

Cinco anos despois de desemprego masivo e recortes no estado do benestar, a débeda grega simplemente creceu aínda máis. Syriza accedeu ao goberno porque prometeu, con retórica ardente, poñer fin ao goberno da Troika sobre Grecia. “Renegociaría” os termos da tutela do país en Europa. Como esperaba facelo? Simplemente reclamándoo de xeito amable, e maldecindo cando non chegaba. Súplicas e maldicións por igual apelando aos valores máis elevados de Europa, ás que o Consello Europeo, con seguridade, non podería permanecer xordo.

Incompatible con estas efusións que mesturaban súplica e imprecación era, desde o principio, calquera idea de desistir do euro. Había dúas razóns para iso. A perspectiva provinciana da dirixencia de Syriza que atopaba difícil facer unha distinción entre ser membro da UE e da eurozona, tratando a saída do euro como se fose unha expulsión virtual da outra: o peor pesadelo para calquera bo europeo, tal como eles se vían.

Tamén eran conscientes do feito de que os estándares de vida gregos –lubricados polas baixas taxas de interese provocados pola converxencia dos diferenciais de toda Europa, enchidos cos Fondos Estruturais, aumentaran nos anos Potemkim de Simitis, deixando cálidos recordos populares do euro, que non se conectaron coas miserias posteriores a el. Syriza non fixo ningún intento de explicar a conexión. Tsipras e os seus colegas aseguraron a todos os que puideron escoitalos que, polo contrario, non podía haber ningunha dúbida sobre abandoar o euro.

Con isto, venceron calquera esperanza seria de negociación coa Europa real –non coa súa terra soñada.  En 2015, a ameaza dun Grexit era economicamente moito máis débil que en 2010, porque agora os bancos alemáns e franceses xa sacaran os seus froitos co rescate indo nominalmente a Grecia. A pesar da palabrería alarmista residual en toda parte, o Ministerio de Finanzas alemán desestimou, desde hai tempo, e con razón, as dramáticas consecuencias materiais dun default grego.

Pero para a ideoloxía europea, á que están subscritos todos os gobernos da eurozona, o golpe simbólico da moeda única –de feito, na típica linguaxe de moda, o “proxecto europeo” mesmo- sería grave, un revés que se considerou fundamental evitar. Se Syriza puxese enriba, tan pronto como foi elixida, plans contixentes para administrar un default -perparando o control de capitais, a moeda alternativa, e outras medidas transitorias que deberían ser impostas durante unha noite- e ameazase á UE con el, tería unha arma de negociación na súa man.

Se tamén deixase claro que, en caso de enfrontamento, podería retirar a Grecia da OTAN, mesmo Berlín pensaríao dúas veces antes de impoñer un terceiro paquete de austeridade nos fociños duns EEUU asustados ante calquera perspectiva similar a esta. Pero para os Cándidos de Syriza, isto era, naturalmente, aínda máis tabú que pensar no Grexit. Así, fronte un peticionario suplicando e abusando deles, pero sen unha carta na manga, por que as potencias europeas haberían facer ningunha concesión, sabendo de antemán que o que decidisen serían aceptado? En realidade, comportáronse dun xeito bastante racional.

O xiro na crónica anunciada veu cando o primeiro ministro grego, Alexis Tsipras, desesperadamente, convocou o referéndum sobre o terceiro memorándum, e o electorado grego, por unha gran maioría, rexeitouno. Armado con este rotundo “non”, Tsipras regresou a Bruxelas para pronunciar un “si” de can apaleado a un cuarto e aínda máis duro memorándum, alegando que non tiña outra alternativa, porque os gregos estaban co euro.

Nese caso, por que non facer a pregunta no referéndum? Aceptaría calquera cousa por ficar no euro? Ao pedir un firme “non” e nunha semana dar un sumiso “si”, Syriza tirou a toalla a unha velocidade sen precedentes desde que os créditos de guerra foron apoiados pola socialdemocracia europea en 1914, aínda que desta vez unha minoría do partido salvou o honor.

No curto prazo, Tsipras, sen dúbida florecerá sobre as ruínas das súas promesas, o mesmo que, a máis obvia comparación estranxeira, Ramsay Macdonald, líder do Partido Laborista, fíxoo en Gran Bretaña encabezando un goberno composto por conservadores e impoñendo austeridade na Gran Depresión, antes de ser sepultado no desprezo dos seus contemporáneos para a posteridade. Grecia tivo a súas propias figuras como esta. Poucos esqueceron a Stefanos Stefanopoulos da Apostasia de 1965. O país, sen dúbida, vai que volver vivir outro.

E que dicir da lóxica máis ampla da crise? Como todas as enquisas mostran, o apego á UE declinou abruptamente na última década en todas partes e por boas razón. Agora é vista amplamente como o que é: unha estrutura oligárquica, plagada de corrupción, construída sobre unha negación de calquera tipo de sobernía popular e que aplica un amargo réxime económico de privilexio para uns poucos e coacción para a maioría.

Pero iso non quere dicir que se enfronte a un perigo mortal desde abaixo. A ira é cada vez maior na poboación. Pero o medo segue a ser moito máis importante. En condicións de crecente inseguridade, por debaixo da catástrofe, o primeiro instinto sempre será aferrarse ao existente, malia que repela, en lugar de correr o risco do que podería ser radicalmente diferente. Só cambiará cando a ira sexa maior que o medo. Polo momento, os que viven baixo o medo –entre os que se atopa a clase política á que agora pertencen Tsipras e os seus colegas- están seguros.

https://www.jacobinmag.com/2015/07/tspiras-syriza-euro-perry-anderson/?utm_campaign=shareaholic&utm_medium=twitter&utm_source=socialnetwork

Os brutais acredores de Grecia demoleron o proxecto da Eurozona. Wolfgang Münchau

Algunhas das cousas que moitos dabamos por sentadas e nas que algúns creiamos, finalizaron nun simple fin de semana. Forzando a Alexis Tsipras a unha derrota humillante, os acreedores de Grecia fixeron moito máis que traer un cambio de réxime en Grecia ou de pór en perigo a súa relación coa eurozona. Destruíron a eurozona tal e como a coñecemos e esboroaron a idea dunha unión monetaria como paso previo a unha unión política democrática.

Ao facelo, regresaron ás loitas nacionalistas europeas polo poder do século XIX e de comezos do XX. Degradaron a eurozona nun tóxico sistema de cambio fixo, con moeda única compartida, gobernada en interese de Alemaña, que se mantén unida baixo ameaza da miseria total para aqueles que desafían a orde imperante. O mellor que se pode dicir da fin de semana é a honestidade brutal dos que perpetraron este cambio de réxime.

Pero non foi só a brutalidade o destacado, nin sequera a capitulación total de Grecia. O cambio material é que Alemaña propuxo formalmente un mecanismo de saída. O sábado, Wolfgang Schäuble, ministro de Finanzas, insistiu nunha saída limitada no tempo –un “tempo de espera”, tal como o chamou.

Escoitei bastantes propostas tolas na miña vida, e esta está á altura. Un estado membro empuxando a outro cara a expulsión. Este foi o auténtico golpe de estado da fin de semana: non só un cambio de réxime senón tamén un cambio de réxime na eurozona.

O feito de que un Grexit formal puidese ser evitado polo de agora é inmaterial. O Grexit volverá estar sobre a mesa en canto haxa o menor accidente –e aínda hai moitas cousas que poden saír mal, tanto en Grecia como noutros parlamentos da eurozona. Calquera outro país que no futuro poida desafiar a ortodoxia económica de Alemaña enfrontarase a problemas similares.

Isto lévanos de novo a unha versión máis tóxica do vello mecanismo de tipos de cambio da década de 1990 que deixou os países atrapados nun sistema pensado para beneficiar a Alemaña, o que levou á saída da libra esterlina e á saída temporal da lira italiana. O que ficaba era unha coalición de países dispostos a axustar as súas economías á de Alemaña. Gran Bretaña tiña que abandonala porque non estaba disposta a iso.

Que deberían facer agora os gregos? Esquezámonos por un momento do debate económico dos últimos meses sobre temas coma o impacto da austeridade ou das reformas económicas sobre o crecemento. No seu lugar, fagámonos esta simple pregunta: de verdade pensamos que un programa de reforma económica, para o que un goberno non ten mandato político, que foi rexeitado nun referéndum de xeito explícito, que resultou forzado a través da pura chantaxe política pode funcionar de xeito razoable?

As implicacións para o resto da zona euro son, polo menos, igual de preocupantes. Cedo nos estaremos a preguntar se pode ser sostible esta nova zona euro na que se exerce forte presión sobre os débiles. Anteriormente, o argumento máis forte en contra de calquera pronóstico de ruptura era o compromiso político de todos os seus membros. Se lles preguntas aos italianos por que están na zona euro, poucos sinalarán os beneficios económicos. O que querían era ser parte do máis ambicioso proxecto de integración europea emprendido até o de agora.

Pero se lle quitamos a aspiración política, podemos rematar cunha opinión diferente. Desde o punto de vista puramente económico, sabemos que o euro funcionou ben para Alemaña. Funcionou moderadamente ben para os Países Baixos e Austria, aínda que produce un certo grao de inestabilidade financeira en ambos.

Pero para Italia, foi un desastre económico sen paliativos. O país está sen practicamente ningún crecemento da produtividade desde o inicio do euro en 1999. Se se quere botar a culpa á falta de reformas estruturais, entón haberá que explicar como Italia logrou taxas de crecemento importantes antes desa data. Estamos seguros de que maioría dos italianos apoiará a moeda única dentro de tres anos?

O euro tampouco non funcionou para Finlandia. Se ben o país é considerado o campión do mundo das reformas estruturais, a súa economía esboroouse desde que Nokia perdeu o status de primeiro fabricante de teléfonos móbiles do mundo. Se o euro é sostible para España ou Portugal non está claro. Francia funcionou relativamente ben durante os primeiros anos do euro, pero agora tamén está tendo déficits por conta corrente persistentes. Non só é en Grecia onde o euro non é óptimo.

Unha vez que na eurozona se desbota calquera ambición dunha unión política ou económica, esta deriva nun proxecto utilitario no que os estados membro sopesarán fríamente os beneficios e os custos, do mesmo xeito que Gran Bretaña está actualmente avaliando as vantaxes ou desvantaxes relativas á súa adhesión á UE. Nun sistema así, alguén, nalgures, quererá deixalo nalgún momento. E o forte compromiso político para evitalo xa non estará alí.

Orixinal: http://www.ft.com/intl/cms/s/0/e38a452e-26f2-11e5-bd83-71cb60e8f08c.html#axzz3fnEJQohE

Facer causa común con Grecia. Cédric Durand, Stathis Kouvélakis, Razmig Keucheyan

A chegada ao poder de Syriza en Grecia, a finais de xaneiro, refutou, finalmente, o argumento de que é posible implementar unha alternativa ao neoliberalismo no marco da Unión Europea. Os tratados da UE son neoliberais no seu propio ADN. Desde a Acta Única Europea de 1986, e mesmo desde antes desa data, tivemos probas constantes do ADN neoliberal da UE e, mesmo, do seu endurecemento. Ata agora, a hexemonía ilimitada do neoliberalismo podería atribuirse a este ou aquel goberno: deste punto de vista, a razón pola que as políticas neoliberais imperaron en toda Europa debíase a que François Hollande, ou Matteo Renzi, ou calquera outro socioliberal, traizoara os seus compromisos de campaña reorientando as políticas europeas.

Pero con Syriza, este argumento colapsou. Despois de todo, Alexis Tsipras e Yanis Varoufakis traballaron con bastante convencemento para tentar traer unha mudanza a escala continental; pero en van. Desde o 4 de febreiro, o Banco Central Europeo cortou a principal fonte de financiamento do sistema bancario grego, mentres que os pagos da propia Europa se romperan xa no verán de 2014. O nó está a apretar, empurrando o país a unha quebra desordeada e ao caos, a menos que, por suposto, acepte os termos humillantes impostos pola UE.

Conclusión? Que a alternativa ao neoliberalismo debe proceder pola vía da ruptura do marco europeo e, polo tanto (podía ser doutro xeito?) de que Grecia abandone a Eurozona. Calquera media básica de autodefensa que leve a cabo o goberno Syriza fronte a tanta agresión por parte da UE e do BCE, sexa o impago da débeda ou a nacionalización do sector público, vaina colocar fóra do euro. E, por suposto, unha ruptura non sería panacea ningunha. Non hai boas solucións para Grecia, só hai solucións menos malas. Pero a ruptura coa UE contén a posibilidade dun renacemento deste heroico pobo, que nos últimos anos foi sometido á tortura dunha austeridades sen precedentes.

Esta serie de feitos poñen algo máis en evidencia: a debilidade do apoio a Syriza noutras partes do continente e, en primeiro lugar, noutros gobernos do sur de Europa. Poderiamos lembrar que a primeira viaxe de Tsipras ao extranxeiro, a principios de febreiro, foi a París; pero François Hollande non fixo nada para acudir na súa axuda. Pagará a pena lembrar isto cando chegue o momento de avaliar o desastroso paso do presidente francés polo goberno, nas próximas eleccións, cando o Partido Socialista insista na necesidade da “unidade da esquerda”.

O máis tráxico é que Tsipras non só non obtivo o apoio do gobernó francés, senón que tampouco o tivo dos movementos sociais e sindicais do país. A maior manifestación de Francia en apoio de Grecia, que tivo lugar a mediados de febreiro, reuníu a máis de cinco mil persoas; as centrais sindicais estiveron case austentes. Isto é realmente vergoñento. Esta falta de apoio a Syriza demostra o debilitamento da consciencia internacionalista no continente e, en particular, no movemento obreiro francés. O internacionalismo non é unha cuestión de apoio á “causa doutra persoa” por altruismo ou deber moral, senón de entender que os intereses das clases populares de Francia e Grecia están ligados; entre outras cousas porque teñen inimigos comúns. Pode alguén realmente pensar que a aplicación dunha alternativa á austeridade en Grecia non terá repercursións para Francia, cando isto pode tamén significar cambiar o equilibrio de forzas políticas e sociais?

Estas políticas ofrecerían ao movemento sindical francés unha poderosa panca para saíren do seu letargo actual e da súa incapacidade para organizar a resistencia ás políticas do goberno de Manuel Valls. As clases dominantes europeas teñen unha visión clara disto, algo que o movemento obreiro semella non ter. Os esforzos daquela, do BCE para abaixo, están dirixidos a un único obxectivo: humillar ao goberno de Syriza e obrigalo a renegar do seu mandato popular. Trátase de non deixar ningún oco electoral que rache co monopolio do extremo centro. O que tratan de salvar é nada menos que a doutrina de Margaret Thatcher de que “non hai alternativa”.

Os prazos de pagamento da débeda de Grecia chegarán á súa fin o próximo mes e a perspectiva do país de saír da zona euro, dunha maneira máis ou menos desordeada, formularase dun xeito cada vez máis claro. O movemento sindical francés figura entre os principais actores, no ámbito europeo, do drama que seguirá a partir disto, tanto como o goberno alemán, o BCE ou os “homes de negro” do FMI. As mobilizacións que poderían poñer en marcha en solidariedade co pobo grego poderían mudar o panorama estratéxico mesmo na propia Francia.

En tal escenario, entón, a hostilidade das clases populares co sistema actual podería conducir a algún resultado que non sexa o de dar máis votos á Fronte Nacional. Converteríase en internacionalista de novo, é dicir, capaz de identificar a resistencia doutro pobo como unha causa que é tamén totalmente propia.

Fonte: http://www.versobooks.com/blogs/1969-durand-kouvelakis-and-keucheyan-make-common-cause-with-greece

Entrevista a Costas Lapavitsas

Cal é a súa opinión sobre as negociacións até agora? Como o está a facer o goberno?

Costas Lapavitsas. A estratexia de Syriza está baseada –e continúa a estalo- en que unha mudanza no aliñamento de forzas políticas en Grecia, en Europa ou en xeral, actuaría coma un catalizador da zona euro. Esta estratexia xa chegou ao seu fin. A verdadeira cuestión é canto tempo pasará até que a xente entenda isto.

Sempre fun moi escéptico en relación a iso. Sempre argumentei que non se trata só de aliñamento político, existen mecanismos institucionais e a lóxica da unión monetaria. E aqueles que acreditan en que unha simple mudanza de política é suficiente para transformalos están enganados e penso que isto confirmouse.

O que vimos é que o cadro institucional da zona euro e da maquinaria ideolóxica ligada a ela non son suceptibles de seren debatidas polos aliñamentos electorais. Así, o acordo do 20 de febreiro reflicto iso.

Os membros do seu partido xa percibiron que esa estratexia chegou ao fin?

C L. Syriza é unha grande organización que creceu moi rapidamente. Reflicte a sociedade. Non é como unha festa tradicional da esquerda e, polo tanto, hai variedade de opinións e de consciencia política.

Penso que os líderes do partido saben que teñen diante unha escolla moi difícil: perseveramos co programa que presentamos ao pobo grego? Ou submetémonos ao que as institucións, o grupo de Bruxelas, a troika, ou como o queira chamar, quere que fagamos? Esas dúas cousas non son compatibles.

Por tanto, non hai termo medio?

C L. Non hai termo medio. A zona euro non vai permitilo.

Pensa que á cúpula isto colleuna por sorpresa? 

C L. Si, sospeito que até certo punto si. Porque a miña lectura da situación é que a cúpula acreditaba xenuinamente que se podían alterar os aliñamentos políticos, podíase mudar a aritmética electoral e, sobre esa base, mudar Europa, mudar as políticas europeas.

Entón, que debería facer o goberno grego, na súa opinión?

C L. Grecia precisa considerar o verdadeiro camiño alternativo, que é deixar esa unión monetaria falida. É evidente que é o único camiño que xa estaba aí desde o inicio –basicamente de saída. Se vostede pensa aplicar un programa do tipo que Syriza sostivo, que non é radical –o programa de Syriza non é máis ca keynesianismo moderado-, vostede precisa pensar seriamente en como vai facer para saír dos límites da zona euro.

Entende vostede que Syriza ten mandato para iso?

C L. A resposta directa é non. Syriza ten un mandato para cumprir o seu programa. Indirectamente, non directamente, ten un mandato para manter o país na zona euro. Pero esta cuestión nunca foi exposta abertamente ao pobo grego.

A solución é un referendum?

C L. O primeiro que hai que facer non é tanto discutir a idea dun referendum senón a da estratexia alternativa. Ten que haber un debate público sincero sobre esta. Non é fácil, porque hai cinco anos este país foi sometido a campañas de desinformación e alarmismo incribles. Non é imposible ter ese debate agora, pero é moito máis difícil que hai uns anos.

Na miña opinión, a mellor estratexia agora é o que eu chamo unha saída consensual e ordenada. Non é unha saída impugnada.

Pode estenderse sobre iso?

C L. Creo que Grecia debe definir como meta negociar unha saída, basicamente, sen ruptura, sen cair, sen loita, sen accións unilaterais. Isto significaría: o exit  ten lugar e Grecia procura unha reestruturación profunda da débeda.

Por que os parceiros da UE haberían aceptar? Esta saída ten dous elementos que a eurozona non quere: a propia saída e a reestruturación da débeda.

C L. Non teño total certeza de que a eurozona non queira a saída. Sospeito que si a quere. E, na miña opinión, se un país pide unha forma negociada de saída, debería conseguila. Alemaña, Schäuble, por volta do 2011 estaba a favor dunha saída negociada.

O prezo para a eurozona debe ser a reestruturación da débeda. Pero hai aínda dous elementos máis: a proteción da taxa de cambio e a proteción dos bancos. Estes, esencialmente, non representan custes para o BCE porque Grecia é un país pequeno.

Que gañaría Europa con iso?

C L. Paz e sosego. (Pausa…) Por un tempo.

Por que apenas por un tempo?

C L. Porque a unión monetaria na miña opinión é un grande fracaso histórico. É o maior fracaso de Europa en décadas. E non vai durar. Pero, obviamente, si pode durar o tempo suficiente para que Grecia estea morta. É claro que os defensores da eurozona pensan que vai durar para sempre. É unha ilusión histórica. As unións monetarias non duran tanto tempo. Deixe que o pensen. Estupendo.

Sobreviviría a UE, en tanto que construción política, se os países saen da unión monetaria?

C L. En 15 anos, a unión monetaria desfixo todo o xerado en Europa pola UE. O estado das relacións entre os países europeos hoxe é probablemente peor do que ten sido en décadas. O estado de cousas entre Alemaña e Grecia é terrible, absolutamente atroz. E isto por causa do euro.

Esta é a proba de que esa moeda non xera solidariedade, esa moeda crea divisións. E esta é, de novo, a maior proba do seu fracaso histórico. Agora, a teimosía, a falta de vontade de recoñecer o fracaso dos últimos cinco anos vai tornar as cousas peores. O que a UE fixo nos últimos cinco anos é amarrarse aínda máis estreitamente en torno da moeda común en vez de reestruturala profundamente. Conseguiu que hoxe as cousas sexan aínda máis duras. Entón, si, se agora falla a moeda común, creo que tamén entrará en cuestión a UE, que é o prezo a pagar polo erro histórico da moeda común.

Entón, para Grecia, deixar a eurozona significa saír da UE?

C L. O máis importante é diferenciar entre UE e eurozona. Neste país, e na maior parte de Europa, persiste esa confusión de anos. Que a adhesión a unha é igual á adhesión á outra. Isto é absurdo, porque hai membros da UE que non son membros da unión monetaria. Se Grecia sae do euro, non ten que deixar a UE ao mesmo tempo. Ese é un tema aparte. Esa fusión foi mortal e foi usada ideoloxicamente.

ALEMAÑA É O PAÍS MÁIS DELINCUENTE

Había mecanismos vinculativos, mesmo antes da unión monetaria…

C L. Os reximes anteriores non tiveran éxito pero, en comparación co desastre da moeda común foron nitidamente exitosos. A cuestión de fondo: Europa precisa dun sistema monetario que permita a flexibilización monetaria. É un disparate completo impor un sistema de inflexibilidade monetaria e ao mesmo tempo crear flexibilidade a través dos mercados de traballo e do sector privado. Pero a razón máis profunda para o fracaso do euro é, naturalmente, a política alemá.

Por que?

C L. Alemaña é o país máis delincuente de Europa. Nin Grecia, nin España, nin Italia. E, certamente, tampouco Francia. Francia está a xogar moito máis honestamente que Alemaña. Alemaña non respectou as regras e isto podo explicalo dun xeito moi simple: Alemaña, frecuentemente, acusa a Grecia –Schäuble por exemplo- de ter vivido por enriba das súas posibilidades. É verdade. Pero Alemaña tamén viviu por debaixo das súas posibilidades, e é así que se xeran as exportacións, non por causa da tecnoloxía, a produtividade e todo iso. É por iso que tivo éxito.

Pero cando vostede está nunha unión monetaria non pode ser algo moi malo vivir por enriba dos seus medios e unha cousa boa vivir por debaixo deles. A verdadeira regra debe ser vivir polos seus medios. Así, Alemaña non se ativo ás regras e o prezo foi pagado polo pobo alemán. Eu sei ben como vive o pobo alemán. Sei moi ben que os salarios non aumentaron durante anos, que un terzo da forza de traballo vive en condicións precarias. Emprego precario, salarios por debaixo da produtividade…

Entón, está vostede dicindo que o euro tampouco foi bo para o pobo alemán?

C L. Iso tamén explica por que o pobo alemán está aborrecido e con rabia cando se trata de enviar diñeiro ao exterior, pagando por outros. Claro, eu estaría con rabia tamén nesa posición. Vostede vive dun xeito moi apretado, conta as súas fabas e, de súpeto, chega alguén e dille que ten que pagar.

Por outro lado está o negocio exportador alemán, os bancos alemáns, esta é unha historia diferente. Eles fixérono ben. Pero iso era algo como para que o pobo alemán se revolvese.

Entende que os alemáns son mantidos con medo por un propósito? Se vostede é alemán, sempre se lle está a dicir “as cousas van empeorar”. Alemaña –dísenos- non está a funcionar como podía, Europa non está a funcionar como podía, está China, a India, a globalización…

C L. A globalización é unha desas palabras que significan todo e nada. Houbo unha política coherente por parte do stablishment alemán para asustar á opinión pública e aos traballaores alemáns, para mantelos con medo do mañá, e do desemprego en particular, non hai dúbida. A idea orixinal por volta de 1998-1999, cando o desemprego era elevado é que aceptamos os baixos salarios para restaurar emprego dentro dos límites da unión monetaria. Agora o argumento parece ser “aceptamos salarios baixos para comeptir cos chineses”. Isto non ten fin. A verdade é que os baixos salairos non son bos para Alemaña. Alemaña precisa dunha política que impulse a demanda doméstica. Isto que hai é neomercantilismo, a crenza de que o crecemento vén só do exterior, que a única riqueza é a exportación.

UN PLAN DE TRES ETAPAS PARA GRECIA

Fai a mesma análise para Grecia? É a demanda doméstica a chave para crecer? Como debería Grecia volver por onde entrou?

C L. Hai tres etapas. A primeira, como dixen, a negociación consensual, a saída ordenada.

A segunda etapa é a recuperación, e esta depende moito da demanda doméstica, que está fortemente reprimida no país. Hai bastos recursos que se atopan sen uso. Pequenas e medianas empresas poderían reactivarse, que é o que activaría a economía grega. Non as exportacións. Ese culto ás exportacións é un disparate.

Pero, obviamente, iso non é realmente un camiño para o crecemento sustentable. O que Grecia precisa despois é unha política industrial para reestruturar a súa base produtiva, para integrarse na economía mundial sobre unha base diferente. Iso levaría algúns anos.

Pero Grecia sería aínda parte dun mercado común, como membro da UE. Por tanto, non é tan fácil voltar á demanda doméstica e as PEMES, porque tería que expulsar as grandes empresas que aínda poderían vender máis barato.

C L. Eu creo que Grecia podería competir coas importacións foráneas facilmente. Infelizmente, os salarios destruíronse durante os últimos cinco anos, debido ás políticas de rescate. A devaluación do 15-20% daríanos unha enorme vantaxe competitiva. Os salarios, entón, subirían gradualmente de novo.

Cales son as posibilidades para que iso aconteza? Para que Grecia escolla ese camiño?

C L. En 2010 dixen que hai tres solucións posibles. Austeridade, “o bo euro” e saír. Dixen que a solución máis probable sería a austeridade e que sería un desastre. En cuanto á estratexia do euro bo (ou sexa, vostede pode aplicar política keynesiana dentro dos límites do euro -a estratexia de Syriza), dixen que as posibilidades de que iso acontecese estarían preto de cero. A estratexia de saída é a única lóxica. A verdadeira cuestión é se vai ser contestada ou ordenada. Non o sei. Pero haberá saída nalgún momento.

A IDEOLOXÍA VENENOSA DO “EUROPEISMO”

Como pode ser ordenada cando mesmo que as negociacións actuais non vaian ben xa implican pánico e medo ao corralito?

C L. O primeiro que ten que acontecer é que a UE e Grecia entendan que están a flaxelar un cabalo morto. Tras cinco anos de tortura é hora de rematar. Esta estratexia chegou ao seu fin. Sentidiño, por favor. Polo tanto, cando falo de obxectivo estratéxico é iso o que quero dicir. A xente ten que entrar en acordo con el. E aqueles que rexeitan velo, fano por razóns ideolóxicas, porque esa ideoloxía está a envenenar o debate.

Que ideoloxía?

C L. Non é o neoliberalismo, é o europeísmo. A idea de Europa como entidade trascendental que é boa para todos nós e á que todos pertencemos. Esta gran ficción que xurdiu nos países dominantes e chegou a penetrar nos países máis fracos.

Son socialista, da vella escola, co vello sentido da palabra, a idea dos Estados Unidos de Europa e da solidariedade europea é unha idea socialista e eu compártoa. Obviamente, tamén foi unha idea nazi, utilizada por Hitler. Ninguén ten o monopolio da idea dunha Europa unificada.

Non creo nun único pobo de Europa, non hai demos europeo, e non debe habelo.

Europa é pluralidade, moitas linguas diferentes, culturas. Desde cando era desexable para todos nós sermos apenas europeos, sermos unha soa cousa?

Trátanse de ilusións ideolóxicas. Non vexo unha converxencia política, vexo o ascenso do fascismo, o ascenso da estrema dereita, vexo unha tensión estrema. O Frente Nacional francés ten o 30% dos votos, e tal como están indo as cousas, non me sorprendería que o próximo presidente de Francia sexa un fascista.

Se o euro era unha idea tan ruín, por que existe esa “teimosía” –como lle chamou- en toda Europa para apoialo? Cales son os intereses detrás da idea?

C L. O diñeiro é a concretización de relacións non económicas tamén. Encarna as relacións sociais, ten identidade ligada a el. Iso moitas veces significa identidade nacional. Os norteamericanos son o dólar, os británicos a libra, os alemáns eran o Deutsche Mark. O euro, en particular nos países da periferia, pasou a significar ser europeo. Vostede pode velo tamén nos países bálticos. Por tanto, hai un elemento de identidade e un elemento de política internacional.

Pero, por que os países centrais da UE están tan ligados á idea da moeda común?

C L. Penso que o núcleo non sabe como saír. Cometeuse un grande erro hai 15 anos e os riscos de ficar fóra percíbense como moi altos. Ao mesmo tempo, algúns intereses especiais, o sector exportador, o sector bancario, están defendéndoa fortemente porque serviu á súa estratexia.

Orixinal: http://www.thepressproject.net/article/74530/Costas-Lapavitsas-The-Syriza-strategy-has-come-to-an-end