Entrevista a Stathis Kouvelakis [extracto]

Unha longa entrevista a Stathis Kouvelakis que, infelizmente, non teño tempo de traducir na súa totalidade. Pero deixo aquí un xugoso extracto sobre un dos meus temas preferidos: o europeísmo como actualización cool do There is no alternative thatcheriano. A descrición que Kouvelakis fai do europeísmo da facción centrista de Syriza é tan habitual en certo perfil intelectual galego que un dá en pensar que son esas pequenas elites de hábitat algodonado as únicas que realmente comparten algo así como unha identidade cosmopolita europea. Que sexa ese mesmo perfil quen constitúe a intelectualidade orgánica do que queda de socialdemocracia e que esta se atope no calamitoso estado no que se atopa, naturalmente, non é casual.

[…]

Despois está o enfoque de Tsipras, que afunde as súas raíces na ideoloxía da esquerda europeísta. Creo que o mellor exemplo disto é Euclides Tsakalotos, unha persoa que se considera un marxista firme, alguén que vén da tradición eurocomunista, estivemos na mesma organización durante anos. A declaración típica que capta tanto a súa ideoloxía como a perspectiva dada ao goberno coa presenza de todos eses académicos pronunciouna nunha entrevista para a web francesa Mediapart, en abril.

Cando lle preguntaron que lle impresionara máis desde que estaba no goberno, respondeu dicindo que el era un académico, que o seu traballo era ensinar economía nunha universidade, de aí que, cando foi a Bruxelas, preparou moi en serio todo un feixe de argumentos, polo que esperaba contra-argumentos tan elaborados como os que se presentaran. Pero, en lugar diso, só se enfrontou con persoas que recitaban interminables normas e procedementos...

Tsakalotos dixo que estaba moi decepcionado polo nivel da discusión. Na entrevista para o New Statesman, Varoufakis di cousas moi similares acerca da súa propia experiencia, aínda que o estilo é claramente máis de confrontación que o de Tsakalotos.

Está claro que esta xente esperaban que a confrontación coa UE se dese como unha conferencia académica na que levas un estupendo documento e esperas que te presenten outro contra-documento igual de estupendo.

Creo que isto di moito da esquerda hoxe. A esquerda está chea dun feixe de persoas ben intencionadas, pero que son totalmente impotentes no campo da política real. Pero tamén nos está a falar do tipo de devastación mental causada pola crenza, case que relixiosa, no europeísmo. Este vén mostrar que, até o final, esas persoas crían que poderían conseguir algo da Troika, que pensaban que entre “socios” ían atopar algún tipo de compromiso, que compartían algúns valores fundamentais como o respecto ao mandato democrático ou a posibilidade da discusión racional baseada en argumentos económicos.

[…] 

E cal é a raíz ideolóxica dese europeísmo que describe vostede na facción de centro de Syriza? Pois non son liberais, nin federalistas negrianos… Son xente que se considera a si mesma como marxistas? Hai influencia de Habermas ou de Etiene Balibar? 

Penso que, neste caso, Balibar é probablemente máis relevante que Habermas. Unha vez máis, tomemos a Tsakalotos. Deu unha entrevista a Paul Mason o día despois de que o presidente da Comisión Europea, Jean-Claude Juncker enviase a súa proposta tan humillante.

Cando Mason lle preguntou polo euro, Tsakalotos dixo que a saída significaría unha catástrofe absoluta para Europa que podería revivir os anos 30 co retorno da competición de moedas nacionais e o ascenso de nacionalismos e o fascismo.

Así que, para esta xente, a escolla consiste en, ou ben ser “europeo” e aceptar o marco existente, que dun xeito máis ou menos obxectivo representa un paso adiante comparado coa realidade anterior dos estado-nación, ou ser “antieuropeo”, que se iguala a caer no nacionalismo, un paso atrás, algo reaccionario.

Este é o xeito tan feble no que se lexitima a Unión Europea. Pode que non sexa o ideal pero é mellor que calquera outra cousa que se poña sobre a mesa.

Creo que neste caso vemos claramente como funciona aquí a ideoloxía. Malia que non se asine o proxecto e se teñan serias dúbidas sobre a súa orientación neoliberal e a estrutura xerárquica das institucións europeas, aínda así hai que moverse nestas coordinadas e non é posible imaxinar nada mellor fóra dese marco.

Fonte: https://www.jacobinmag.com/2015/07/tsipras-varoufakis-kouvelakis-syriza-euro-debt/

Facer causa común con Grecia. Cédric Durand, Stathis Kouvélakis, Razmig Keucheyan

A chegada ao poder de Syriza en Grecia, a finais de xaneiro, refutou, finalmente, o argumento de que é posible implementar unha alternativa ao neoliberalismo no marco da Unión Europea. Os tratados da UE son neoliberais no seu propio ADN. Desde a Acta Única Europea de 1986, e mesmo desde antes desa data, tivemos probas constantes do ADN neoliberal da UE e, mesmo, do seu endurecemento. Ata agora, a hexemonía ilimitada do neoliberalismo podería atribuirse a este ou aquel goberno: deste punto de vista, a razón pola que as políticas neoliberais imperaron en toda Europa debíase a que François Hollande, ou Matteo Renzi, ou calquera outro socioliberal, traizoara os seus compromisos de campaña reorientando as políticas europeas.

Pero con Syriza, este argumento colapsou. Despois de todo, Alexis Tsipras e Yanis Varoufakis traballaron con bastante convencemento para tentar traer unha mudanza a escala continental; pero en van. Desde o 4 de febreiro, o Banco Central Europeo cortou a principal fonte de financiamento do sistema bancario grego, mentres que os pagos da propia Europa se romperan xa no verán de 2014. O nó está a apretar, empurrando o país a unha quebra desordeada e ao caos, a menos que, por suposto, acepte os termos humillantes impostos pola UE.

Conclusión? Que a alternativa ao neoliberalismo debe proceder pola vía da ruptura do marco europeo e, polo tanto (podía ser doutro xeito?) de que Grecia abandone a Eurozona. Calquera media básica de autodefensa que leve a cabo o goberno Syriza fronte a tanta agresión por parte da UE e do BCE, sexa o impago da débeda ou a nacionalización do sector público, vaina colocar fóra do euro. E, por suposto, unha ruptura non sería panacea ningunha. Non hai boas solucións para Grecia, só hai solucións menos malas. Pero a ruptura coa UE contén a posibilidade dun renacemento deste heroico pobo, que nos últimos anos foi sometido á tortura dunha austeridades sen precedentes.

Esta serie de feitos poñen algo máis en evidencia: a debilidade do apoio a Syriza noutras partes do continente e, en primeiro lugar, noutros gobernos do sur de Europa. Poderiamos lembrar que a primeira viaxe de Tsipras ao extranxeiro, a principios de febreiro, foi a París; pero François Hollande non fixo nada para acudir na súa axuda. Pagará a pena lembrar isto cando chegue o momento de avaliar o desastroso paso do presidente francés polo goberno, nas próximas eleccións, cando o Partido Socialista insista na necesidade da “unidade da esquerda”.

O máis tráxico é que Tsipras non só non obtivo o apoio do gobernó francés, senón que tampouco o tivo dos movementos sociais e sindicais do país. A maior manifestación de Francia en apoio de Grecia, que tivo lugar a mediados de febreiro, reuníu a máis de cinco mil persoas; as centrais sindicais estiveron case austentes. Isto é realmente vergoñento. Esta falta de apoio a Syriza demostra o debilitamento da consciencia internacionalista no continente e, en particular, no movemento obreiro francés. O internacionalismo non é unha cuestión de apoio á “causa doutra persoa” por altruismo ou deber moral, senón de entender que os intereses das clases populares de Francia e Grecia están ligados; entre outras cousas porque teñen inimigos comúns. Pode alguén realmente pensar que a aplicación dunha alternativa á austeridade en Grecia non terá repercursións para Francia, cando isto pode tamén significar cambiar o equilibrio de forzas políticas e sociais?

Estas políticas ofrecerían ao movemento sindical francés unha poderosa panca para saíren do seu letargo actual e da súa incapacidade para organizar a resistencia ás políticas do goberno de Manuel Valls. As clases dominantes europeas teñen unha visión clara disto, algo que o movemento obreiro semella non ter. Os esforzos daquela, do BCE para abaixo, están dirixidos a un único obxectivo: humillar ao goberno de Syriza e obrigalo a renegar do seu mandato popular. Trátase de non deixar ningún oco electoral que rache co monopolio do extremo centro. O que tratan de salvar é nada menos que a doutrina de Margaret Thatcher de que “non hai alternativa”.

Os prazos de pagamento da débeda de Grecia chegarán á súa fin o próximo mes e a perspectiva do país de saír da zona euro, dunha maneira máis ou menos desordeada, formularase dun xeito cada vez máis claro. O movemento sindical francés figura entre os principais actores, no ámbito europeo, do drama que seguirá a partir disto, tanto como o goberno alemán, o BCE ou os “homes de negro” do FMI. As mobilizacións que poderían poñer en marcha en solidariedade co pobo grego poderían mudar o panorama estratéxico mesmo na propia Francia.

En tal escenario, entón, a hostilidade das clases populares co sistema actual podería conducir a algún resultado que non sexa o de dar máis votos á Fronte Nacional. Converteríase en internacionalista de novo, é dicir, capaz de identificar a resistencia doutro pobo como unha causa que é tamén totalmente propia.

Fonte: http://www.versobooks.com/blogs/1969-durand-kouvelakis-and-keucheyan-make-common-cause-with-greece

Réplica aos sofistas. Stathis Kouvelakis

Nos últimos días estiveron circulando dous sofismas entre aqueles que se negan a ver a realidade á cara e a recoñecer a retirada que Syriza se viu obrigada a realizar, así como as súas posibles consecuencias. Ou máis ben, dúas e media. E digo “obrigada” por boas razóns, porque o novo goberno estaba atrapado nunha estratexia equivocada: aínda que eu non diría que foi unha “traición” ou “capitulación”, xa que estes son termos moralizantes que valen pouco para a comprensión dos procesos políticos.

O primeiro sofisma: “Syriza non ten mandato para saír da eurozona”. Se adoptase unha posición así non tería gañado as eleccións. Dito deste xeito, vemos como este razoamento é absurdo. Si, por suposto, non tiña “mandato para saír da zona euro”. Pero certamente tampouco tiña o “mandato” de abandonar a cerna do seu programa co fin de quedar no euro! E, sen dúbida, se se presentase ante o electorado dicindo “aquí está o meu programa, pero se atopamos que a súa implementación é incompatible con permanecer no euro entón esquecédevos del”, tampouco tería acadado moito éxito nas eleccións. Por unha boa razón: manterse no euro a calquera custe é exactamente o mesmo argumento que usan os partidos pro-Memorandum que gobernaron Grecia todos estes anos. E mesmo aínda que Syriza nunca clarificou totalmente a súa posición sobre o euro, sempre rexeitou a lóxica do “euro a calquera prezo”. Neste sentido, lembremos que, contrariamente ao que pensa a maioría dos comentaristas, os textos programáticos de Syriza non descartan abandonar a eurozona se a iso lles obriga a intransixencia dos europeos, ou o impago da débeda. Se ben é certo que ultimamente estes textos semellan estar agochados.

Unha segunda variante deste primeiro sofisma di: Syriza tiña un mandato dual consistente en rachar coa austeridade e permenecer no euro. Isto soa máis racional que a primeira versión, pero aínda así é un sofisma. É como se as dúas partes deste mandato fosen igualmente importantes e polo tanto como se fose politicamente lexítimo -se tivésemos que elixir (e de feito temos que elixir, que é precisamente o problema)- sacrificar a ruptura coa austeridade no altar do mantemento do euro. Pero entón, por que non dar a volta a ese razoamento dicindo “posto que os dous obxectivos son incompatibles, escollo rachar coa austeridade, dado que esta é a razón esencial pola cal os gregos votaron pola esquerda radical? É dicir, optar pola ruptura e non pola “estabilidade” dentro do marco existente. Poderiamos pensar que esta elección é máis propia dun partido da esquerda radical que ten o “socialismo” coma o seu “obxectivo estratéxico” (mesmo aínda que iso non fose evidente na axenda coa que gañou as eleccións).

O terceiro sofisma está promovido por Étienne Balibar e Sandro Mezzadra. Comentaron con sarcasmo que os da “ala esquerda de Syriza” están a lamentarse pola “capitulación” (ignoremos polo de agora que ninguén en Syriza usou nunca ese termo). Dos eventos recentes, Balibar e Mezzadra sacan a conclusión de que “non poderemos ser capaces de construír unha política da liberdade e a igualdade en Europa simplemente afirmando a soberanía nacional”. Segundo eles, o máis importante é que Syriza comprou tempo, admitindo o custe de facer concesións (coa obrigatoria referencia a Lenin para probar o radicalismo do que argumentan), e que isto permite novas futuras vitorias políticas (por exemplo España) e o desenvolvemento dun movemento de mobilizacións sociais “transnacionais” (do estilo Blockupy).

Aquí nadamos, unha vez máis, nas augas do sofisma –dunha seudoinxenuídade que sería confusa se non tivese total sentido vindo de ardentes defensores do “proxecto europeo” (unha versión amable do mesmo, claro) como o son estes dous autores. Pero ao final, os ritmos das forzas políticas non están sicronizadas. A partir de agora até o verán o goberno grego enfróntase a unha serie de prazos apremantes; e é difícil ver como unha manifestación exitosa en Frankfurt ou mesmo a posibilidade de que Podemos gañe as eleccións españolas a finais de ano, podería mudar a situación a favor de Syriza. As fendas entre os ritmos temporais destas diferentes forzas son unha das razóns polas que o contexto nacional é dunha importancia estratéxica para os actores da loita política: é o terreo no que as relacións de poder entre as clases se condensan de forma decisiva.

Balibar e Mezzara tamén subestiman gravemente o efecto desmobilizador que inevitablemente seguirá –tanto en Grecia como no ámbito europeo- a partir da percepción de que Grecia e o goberno de Syriza se viron obrigados a axeonllarse aos ditados da austeridade da UE. E isto é o que en último caso vai pensar todo o mundo, por moito que os defensores do goberno grego queiran vestilo doutro xeito. Xa, en Grecia, o clima de mobilización e confianza que vimos durante as primeiras semanas semella cousa do pasado. Por suposto, as mobilizacións ben poden reanudarse, pero esta vez dirixiranse contra as decisións do goberno e, en todo caso, non aparecerán “baixo demanda”.

Facer depender calquera opción política da emerxencia dos movementos sociais é máis que arriscado. É unha maneira de dicir que se tratará dunha decisión que será cambiada se as mobilizacións non teñen lugar ou non son o suficientemente poderosas. En realidade, temos que tomar a liña da frente da marcha. Temos que asumir que xa tomamos a decisión de rachar coa austeridade: é isto o que estimula a mobilización que despois goza da súa autonomía (ou a adquire). Por outra parte, iso é exactamente o que ocorreu en Grecia durante a “confrontación” entre o goberno e a UE entre o 5 e o 20 de febreiro, cando ducias de milleiros de persoas saíron á rúa de xeito espontáneo en grande medida, fóra de calquera marco partidario.

Ademais, o argumento de que “temos que gañar algo de tempo”, neste caso, é unha ilusión, xa que durante estes catro meses de suposto “respiro”, Syriza, de feito, viuse obrigada a operar no marco existente. E isto fortalecerá ese marco: Syriza terá que aplicar unha boa parte do que demande a Troika (agora redeseñada como “as institucións”), mentres “desactiva” a aplicación das medidas clave do seu propio programa –precisamente as políticas que permitirían “ser diferentes” e cimentar a alianza social que a levou ao poder. De feito, existe un risco moi importante de que o tempo que Syriza “gañou” se demostre como “tempo perdido”, o que socava a base de Syriza ao tempo que permite aos seus inimigos (especialmente os de estrema dereita) reagruparse e presentarse a si mesmos como os únicos partidarios dunha “ruptura sistémica real”.

Tamén hai que sinalar que, a pesar da repunancia que os adictos ao europeísmo como Balibar e Mezzadra senten sobre calquera mención ao “nacional”, os éxitos políticos aos que se refiren, de Syriza a Podemos, non só teñen lugar nun contexto nacional –mudando as relacións de forza precisamente na medida en que permiten que a esquerda radical acceda aos niveis de poder do estado nación- senón, tamén, en parte, son posibles grazas á insistencia deses partidos na soberanía nacional: nun sentido democrático, popular e non nacionalista, aberto ao resto do mundo. O discurso “nacional-popular” e as referencias ao “patriotismo” abundan –Tsipras e Iglesias están perfectamente dispostos a usar eses termos- o mesmo que abundan as bandeiras nacionais (grega e a republicana española, por non mencionar as das nacionalidades do estado español) entre as multitudes e movementos “autónomos” (como Mezzadra e Balibar os chaman) enchendo as rúas e prazas deses países.

Máis que calquera outra cousa, isto mostra que no caso particular dos países dominados na periferia de Europa, como España e Grecia,  a referencia ao “nacional” é un terreo de loita que as forzas progresistas conseguiron hexemonizar, polo que é un dos factores máis poderosos do seu éxito. E esta é a base sobre a cal se pode construír un verdadeiro internacionalismo, non cun discurso baleiro –totalmente desconectado das realidades concretas da loita política- sobre un terreo supostamente xa existente e non mediado “europeo” “transnacional”.

Un derradeiro punto para concluír: hai un grao de verdade nos primeiros sofismas, cando falan do “mandato” de Syriza de deixar a zona euro. É certo que houbo unha contradición no enfoque predominante no partido á hora de abordar estas cuestión, unha contradición que agora salta á vista. A idea de rachar coa austeridade e a carga da débeda no marco europeo existente non podería ser refutada con maior claridade pola realidade. En tal situación, é vital que falemos con franqueza e, polo tanto, é necesario que discutamos unha vez máis cal é a mellor estratexia para que Syriza poida manter as súas promesas e conseguir que Grecia saia do funil actual. Ao mesmo tempo, isto envía unha mensaxe de loita a todas aquelas persoas –e hai unha chea delas- que contaban coa “esperanza ofrecida por Grecia” e que con razón néganse a aceptar a derrota.

Orixinal: http://www.versobooks.com/blogs/1886-a-reply-to-the-sophists-by-stathis-kouvelakis

Está Syriza de retirada? Stathis Kouvelakis

Por usar un termo gastado, “os tempos son críticos”. De feito, son máis ca iso: estamos ao borde dunha secuencia temporal crucial. Todo o esforzo do goberno de Syriza será xulgado pola reacción ante unha chantaxe e ultimatums sen precedentes recibidos por parte dous seus traxicamente chamados “socios” europeos.

E as novas que chegan da liña do fronte non son agradables. É moi difícil ter unha visión clara do actual estado das negociacións –“negociacións” que son un oxímoro dada a grande asimetría na relación de forzas e o feito de que unha das partes (o BCE) ten unha arma apuntando á cabeza.

O que está claro, porén, é que o goberno grego deu marcha atrás en aspectos cruciais, especialmente no que ten que ver cos seus compromisos coa xente que o levou ás institucións.

Antes de examinar a fondo a substancia da solicitude de extensión do Acordo Mestre de Facilitación de Asistencia Financeira presentada o mércores polo goberno grego a Bruxelas, botemos unha ollada máis de preto ao “documento Moscovici” filtrado polo goberno grego durante a reunión do Eurogrupo do pasado luns, que ademais declarou estar disposto a asinar.

Este documento descarta calquera “acción unilateral”, establece un superávit primario dun volume non definido como obxectivo orzamental e recoñece a totalidade da débeda. Todos os futuros axustes que se fagan a respecto da reestruturación da débeda terán que ser levados a cabo de acordo coas decisións de 2012 do Eurogrupo.

En esencia, a aplicación das medidas fundamentais do programa electoral de Salónica de Syriza están suxeitas á aprobación previa dos prestamistas, o que conleva a posible anulación do programa. Ademais recoñece os termos odiosos dos acordos de préstamo, polo que debilita aínda máis a posición grega na materia. É obvio que ao aceptar tal marco coma un suposto “compromiso de honor” o goberno de Syriza terá as mans atadas.

A solicitude de prórroga do Acordo Mestre de Facilitación de Asistencia Financeira inclúe todos os puntos mencionados e a isto engádese, por primeira vez, o recoñecemento da “supervisión pola [Unión Europea] e o BCE e, no mesmo sentido, polo Fondo Monetario Internacional, o tempo que dure o acordo ampliado (punto f)”. Noutras palabras, a troika está de volta pero cun nome diferente. Os medios gregos xa comezaron a falar de “As Institucións”.

Pero mesmo todo isto é insuficiente para a UE e para o ministro de Finanzas alemán, Wolfgang Schäuble. Tras comprender que a parte grega –desexosa de evitar calquera ruptura e mesmo calquera medida unilateral- está nun constante camiño de retirada, os “socios” optaron pola rendición total coma o seu obxectivo principal.

Ensinando ao goberno grego unha lección, emiten simultaneamente unha advertencia a Podemos e a calquera outra forza en Europa que pretenda desafiar a austeridade, os memorandos e a servidume das débedas. O lado alemán rexeitou a solicitude grega do Acordo Mestre de Facilicitación de Asistencia Financiera, ao parecer, co obxectivo de obter máis concesións gregas e a total humillación do goberno de esquerdas grego.

E nisto é onde, quizais, se atope a nosa esperanza. Non pode descartarse que a escalada nas demandas da UE e dos prestamistas serán rexeitadas por un goberno que contraíu ca súa xente algúns compromisos básicos. E, máis importante, que serán rexeitados pola xente que está comezando a ter esperanza de novo e que está tomando as rúas e prazas do país. A retirada non debe considerarse algo inevitable e o goberno grego merece o apoio na medida en que se manteña firme na guerra desatada contra el.

Calquera que sexa a conclusión, unha cousa é certa: todos os argumentos tranquilizadores que circularon nos últimos anos sobre un “bluff” europeo, sobre a posibilidade de derrotar a austeridade no marco da zona euro, sobre abandonar os acordos de préstamo e os memorandos, sobre solucións como a da Conferencia de Londres de 1953 sobre a débeda alemá (é dicir, unha reestruturación favorable ao prestatario acordada co prestamista); noutras palabras, todos os elementos constitutivos da narrativa do “bo euro”, derrubáronse.

Nalgún momento deberánsenos dar explicacións sobre isto tamén.

Orixinal: https://www.jacobinmag.com/2015/02/greece-syriza-backtrack-europe-negotiations/

Xogando co euro. Nantina Vgontzas

Tras só unhas semanas no poder, Syriza xa probou a intransixencia dos seus acredores, agora convertidos en negociadores. A semana pasada, o BCE dixo que rexeitaría os bonos soberanos gregos como colaterais, facendo que os bancos gregos dependan da Asistencia de Liquidez de Emerxencia (ALE).

É esta unha desagradable chantaxe. En teoría a ALE podería ser retirada en calquera momento, poñendo ao novo goberno de xeonllos. Pero tendo en conta os intereses xerais do xogo é difícil imaxinar que un escenario coma ese chegase a materializarse.

Sen dúbida, Syriza afronta as negociacións coa UE e o BCE dende unha posición de debilidade. Pero o dilema que enfrontan os círculos dominantes europeos non pode ser subestimado. Posto que nas próximas semanas e meses abundarán as promesas e as ameazas, será importante entender a finalidade do xogo das distintas forzas que agora están a xogar á galiña.

A UE e o BCE poderían concordar en cancelar a débeda grega, pero isto podería crear unha fenda para que outros países cuestionen os termos das súas propias débedas soberanas. Ou poderían xogar duro botando a Grecia da eurozona, o que ameazaría cun risco de efecto dominó diferente se outras economías tamén considerasen a opción da saída e o default. A situación, dende logo, é volátil de máis para poder predecir o resultado. Podemos agardar que a UE e o BCE sigan levando as negociacións até o estremo, causando todo tipo de estragos económicos e políticos. Pero en última instancia, a elite europea, e sobre todo a alemá, preferirían ter unha unión monetaria con algún tipo de reestruturación da débeda que ningunha unión en absoluto. Velaquí a potencia da panca grega.

Por que a elite alemá preferiría optar pola eurozona e non por buscar, simplemente, o xeito de colapsar a zona euro no seu beneficio? Por que preservar a unión monetaria se a esquerda é quen de moverse dentro das súas estruturas? Se xogan ben, Syriza e aliados emerxentes coma Podemos, poderían mudar algunhas políticas da eurozona, sobre todo no que ten que ver cos préstamos e investimento.

Pero hai un mecanismo clave –a compresión salarial- que non pode ser cambiado a menos que o capital alemán sexa desafiado no seu propio terreo pola esquerda en xeral e a través da militancia obreira en particular. As elites alemás asumen que existen poucas posibilidades de que isto ocorra antes de que a esquerda emerxente do sur europeo sexa forzada a capitular; e a mesma Die Linke foi bastante sobria a propósito de tales perspectivas.

O capital alemán leva presionando os salarios á baixa dende a formación da unión monetaria. Pero temos que ir un pouco máis lonxe para entender realmente o seu significado.

Alemaña foi un dos principais produtores industriais da posguerra, competindo sobre todo cos EEUU e Xapón. O exceso de capacidade industrial resultante desta competencia levou á crise de beneficios da década dos 70. Dende entón, cada conxunto importante de produtores tratou de recuperarse da crise de xeitos diversos.

Nos EEUU vimos como a manufactura deixou o lugar á dolarización, á cal está espacialmente suxeita a súa área de influencia. Alemaña e Xapón, pola súa banda, conservaron moita da súa capacidade industrial e as súas áreas de influencia respectivas foron cebadas como mercados para a exportación. A zona euro contribuíu a cimentar esta dinámica. A compresión de salarios utilizouse para manter a competitividade das exportacións alemás mentres que a demanda se mantivo a través de préstamos masivos á periferia.

En suma: ten que haber unha coordinación das políticas de axuste salarial para rachar radicalmente o ciclo dos desequilibrios comerciais. E esto podería ser o punto conflitivo para a estratexia de Syriza no longo prazo.

Cal é a finalidade do xogo para Syriza? Segundo a facción dominante do partido, a esquerda europea debería esforzarse en consolidar o poder executivo e transformar a UE nun proxecto político cooperativo e progresista. O ministro de Finanzas, Yanis Varoufakis, extendeu aínda máis esta lóxica co argumento de que a propia zona euro pode ser reformada en beneficio de todos os seus membros. Varoufakis articulou o que chama Modesta Proposta que consiste en gran parte na flexibilización cuantitativa e en restaurar os niveis de investimento en toda a zona euro.

A clave é que estas reformas serían lideradas por Alemaña, xa que é, despois de todo, o conrazón industrial de Europa. De feito, Varoufakis suxeriu que “Europa necesita unha Alemaña hexemónica” que pule para que o aforro se derive a actividades produtivas, tamén na periferia.

O que nos leva de novo ao noso funil. Mesmo aínda que se introducisen mecanismos de flexibilización cuantitativa e investimento, os salarios non se axustarían a menos que o capital alemán se vexa obrigado a facelo. E de novo, isto non sucederá a menos que haxa en Alemaña un goberno que represente os intereses populares. Entrementres, as economías periféricas manteranse en déficit comercial, incapaces de aumentar a súa produtividade a respecto do núcleo.

É unha especie de camisa de forza neoliberal na que os esforzos para a transición cara un modelo de crecemento alternativo veranse limitados en grande medida, se é que non serán imposibles. Así, malia que haxa que loitar por unha esquerda internacionalista, por unha Europa progresista, temos tamén que ser conscientes dos límites creados polas condicións políticas actuais.

Hai unha pregunta que adoita xurdir neste punto da conversa. Dado o panorama político, a crise humanitaria e a preocupación da xente por se o barco escacha demasiado duramente e demasiado rápido, canto podemos pedir á esquerda?

É unha pregunta lexítima. Hai unha lóxica en querer centrarse en reconstruír a esperanza para os gregos en lugar de propor unha ruptura radical, sobre todo cando a metade da poboación está a favor de permanecer na eurozona.

Moitos críticos de esquerda manteñen, porén, que Syriza perdeu unha oportunidade no período posterior as eleccións de xuño de 2012 para involucrar á xente nestas cuestións máis complexas. A pesar de que tivo que abordar primeiro a crise humanitaria con propostas concretas, argumentan, o partido podería ter levado o debate, tamén, cara unha direción máis radical.

Estou de acordo con esa crítica en grande medida. Pero despois dun período considerable de descenso da mobilización popular a realidade sobre o terreo é tal que a opción máis viable politicamente neste punto é atacar a austeridade garantizando, ao mesmo tempo, unha especie de estabilidade. Parte desta estratexia inclúe non saír da zona euro nun momento no que a esquerda levaría grande parte da culpa polo período inmediatamente posterior. Diferente sería se Syriza chega ao punto de ter que capitular ou ser expulsada. Poderiamos ver, logo, a súa estratexia coma unha especie de gradualismo necesario.

Supoñendo que Syriza non se desentenda das súas promesas e que non desbote totalmente aquilo polo que foi mandatada, existen dous resultados posibles. O primeiro é que Grecia sexa forzada a saír da zona euro. O segundo é que se manteña na unión e consiga unha redución da débeda, pero mantendo, en última instancia, a dinámica fundamental dos desequilibrios comerciais.

No primeiro escenario, Syriza necesariamente terá un plan B. Pero tamén no segundo escenario a lóxica suxire que precisaría un plan B. Se a esquerda non é quen de facer a economía máis produtiva, as posibles ganancias que produciría esta batalla poderían ser perdidas na próxima crise. A pequena esperanza que a xente xa abandonara, e que hoxe comeza a ser recuperada, será perdida para sempre.

Hai, por suposto, diversas forzas da esquerda avogando por esta posición. Dentro de Syriza a Plataforma de Esquerda trata de cohesionar unha oposición interna nunha serie de cuestións, incluída a adhesión ao euro.

Existe un considerable e crecente apoio á Plataforma de Esquerdas no comité central do partido, pasando do 30% no congreso fundacional a case o 40%. Un dos seus principais membros, Stathis Kouvelakis, estima que a Plataforma de Esquerda, cando se combina coa ala esquerda do bloque dominante, constitúe en realidade unha maioría no partido.

A Plataforma de esquerda tamén aumentou o seu peso relativo a nivel institucional, cun número de deputados que se incrementou de doce no parlamento anterior aos trinta actuais; aproximadamente o 20% da composición parlamentaria do partido. Ademais, outra das súas figuras, Panagiotis Lafazanis, foi nomeado ministro de reestruturación produtiva, medio ambiente e enerxía, e varios outros son hoxe viceministros.

Porén, hai algunhas limitacións para a oposición dentro de Syriza. A Plataforma de Esquerda até o momento demostrou ser incapaz de influír na liña do partido, tanto no período anterior como nestes primeiros días de goberno, sen que a maioría dos seus membros fixesen aínda declaracións públicas de oposición. Especialmente en torno a cuestións económicas, o economista e agora deputado de Syriza, Costas Lapavitsas, segue a ser un dos poucos críticos consistentes; aínda que tivese que adaptarse á liña do partido. E aínda que as súas críticas se intensifican, seguirán expresándose dende unha posición institucionalmente menos poderosa en relación aos incondicionais pro-euro coma Varoufakis.

Por riba, dada a estreita marxe que ten Syriza para negociar coa UE e o BCE, será moi difícil que estas desputas internas conecten cos debates a nivel das bases populares e moito menos que fomenten un debate público.

Así mesmo, existen oportunidades para a oposición de esquerda fóra de Syriza, pero esta tamén sofre unha serie de limitacións. É ben sabido que o Partido Comunista evitou calquera tipo de relación ou compromiso serio con Syriza, principalmente debido ao seu sectarismo. E mentres Antarsya ten unha impresionante presenza popular a pesar do seu pequeno tamaño, nos últimos anos está atrapada en desputas internas. Estas contradicións e outros desafíos impediron que a coalición popularizase o seu programa de saída da eurozona dun xeito convincente para audiencias masivas.

Porén, co rexurdimento esperado de mobilizacións neste período crítico, poderiamos ver a estas forzas de esquerda retomando algún papel no mantemento da presión sobre a cúpula de Syriza.

Aínda así, o debate sobre o euro seguirá paralizado a menos que a conversa deixe as polémicas ideolóxicas e se ocupe das preocupacións pragmáticas.

En primeiro lugar, temos que facer un balance do plan máis desenvolvido para saír da zona euro, que é o que ofrece Lapavitsas e outros. Segundo este plan, o país nacionalizaría os seus bancos, imporía o control de capitais e devaluaría a súa moeda dun xeito controlado para gañar competitividade nas exportacións. Lapavitsas explicou, tamén, como tratar problemas inmediatos como a liquidez e a dispoñibilidade de alimentos, mediciñas e combustible.

En segundo lugar, debemos facer fincapé en por que unha alternativa ao modelo de crecemento neoliberal non só é necesaria senón posible nesta coxuntura. Debemos, noutras palabras, abordar un desarrollismo de esquerdas para Grecia.

O estado grego está agora, máis ca nunca, en posición de poder disciplinar ao capital, ou de conminalo a investir máis en actividades produtivas. Isto é así porque hai un sector do capital grego que non é moi móbil.

O capital grego de hoxe non é como o dos armadores do período de posguerra que podían levar os seus barcos a outros lugares. Sen dúbida, a riqueza concéntrase nunha presada de oligarcas en grande medida parasitarias, pero eses oligarcas dedícanse ás aeroliñas, capital inmobiliario, estadios, plantas metalúrxicas… e mesmo poderían ver novas oportunidades de investimento en transporte, fármacos, enerxía solar e outros sectores, se se presenta unha adecuada política industrial.[1]

A política industrial está por primeira vez sobre o tapete, o estado grego está comprometido a atacar a corrupción da burguesía en lugar de facer concesións a esquerda e a dereita.

Debido a unha serie de razóns estruturais e continxencias políticas, os gobernos da posguerra gregos seguiron unha versión bastante bastarda da planificación en comparación con oturos países en vías de desenvolvemento. E aínda que esto era, polo menos na retórica, o proxecto do PASOK cando totmou o poder na década de 1980, ese obxectivo abandonouse a finais da década a favor da establización debido aos compromisos do partido coa clase capitalista. Syriza non ten tales compromisos. Pódese forxar a capacidade necesaria do Estado para disciplinar de xeito efectivo ao capital.

Por outra banda, a nivel global, o norte de Europa non é o único socio comercial. De feito, hai unha serie de poderes que estarían felices de posicionarse en contra da zona euro e que non teñen interese ou capacidade para subordinar a Grecia.

Están os gobernos Latinoamericanos, cuxas relacións estado-sociedade serviron de modelo para Syriza. Tamén existe a opción máis arriscada de Rusia, á que Syriza abriu a man. Se ben de momento é probable que Syriza estea utilizando a Rusia como moeda de cambio na negociación coa UE, esta relación podería ampliarse. Tería que contar con que, por suposto, esa relación con Rusia, o mesmo que a súa coalición cos Gregos Independentes, sería ideoloxicamente disonante. Pero este tipo de realpolitik non debería escandalizarnos.

Realpolitik? Alianzas co capital? Non é iso colaboración burguesa? É certo que esa foi en grande medida a experiencia histórica do desenvolvimentismo. Pero o que fai deste un desenvolvimentismo de esquerdas é que a través destas alianzas estratéxicas a esquerda tería as de gañar. Esta afirmación, por suposto, baséase no suposto de que Syriza seguirá cultivando e profundizando o apoio popular e a organización, o que, despois de todo, é unha das maiores apostas en calquera intento de goberno de esquerda.

Pero apostar polo poder popular é diferente a xogar con el. E unha aposta polo euro é, en última instancia, un xogo deste tipo.

Podería resumirse así: unha clase obreira moi fragmentada nunha economía pouco produtiva terá difícil organizarse contra o capital dun xeito sostido. Unha vez máis, os exemplos de Venezuela, Bolivia e Ecuador son relevantes. Dada a actual debilidade da economía grega –e dado o seu continuo estancamento se se mantén na zona euro- a esquerda debe pensar seriamente en como aumentar a produtividade para que poidamos comezar a a idear un xeito de socializala.

Nunha situación na que a poboación pode ser mobilizada pero na que continúa moi desorganizada, Syriza podería involucrar ás clases populares nestas cuestións de varias maneiras.

Unha delas sería construír a partir das súas contribucións anteriores á rede de asembleas barriais que xurdiron tras a ocupación de Syntagma. Esta vez, en lugar de articular unha política anti-austeridade, poderíase usar ese foros como lugar para discutir o que hai que discutir para unha transición sostible de saída do estancamento e cara o socialismo.

En tal contexto, a xente podería lidar con esas ideas, desafialas, se cadra adoptalas ou polo menos ser menos escéptica con elas. Que mellor cousa podería dar corpo á audaz demanda dos aganaktismenou, dos indignados, de unha democracia real e directa?

Só hai unha cousa pola que un goberno de esquerda pode e debe apostar: que a xente só vai considerar crible un programa se se lle dá espazo e tempo para ser debatido. O resto de apostas, como o mesmo Tsipras declarou, deben ser canceladas.

[1] É importante destacar que a motivación das elites gregas para entrar na zona euro era explotar os mercados da súa propia área rexional dos Balcáns. As compañías que realmente se beneficiaron disto, porén, limitáronse en grande medida ao sector financeiro. Especialmente dende o comezo da crise, outros sectores do capital grego deixaron de investir nos Balcáns. Estes sectores están regresando a Grecia polo menos no curto prazo e poden ser incentivados a permanecer no longo prazo.

Orixinal: https://www.jacobinmag.com/2015/02/syriza-euro-greek-exit/